Trách nhiệm pháp lý về chất ô nhiễm
“Chào luật sư, tôi là chủ một xưởng sản xuất gốm sứ nhỏ ở Bát Tràng, Hà Nội. Gần đây, cán bộ môi trường có đến kiểm tra và nói rằng xưởng tôi có phát thải một số chất ô nhiễm vượt mức cho phép. Tôi không rõ 'chất ô nhiễm' cụ thể là gì và trách nhiệm của tôi trong việc xử lý chúng như thế nào. Liệu có quy định nào về việc phải áp dụng công nghệ mới để giảm thiểu không?”
Trả lời
Vấn đề anh đang gặp phải liên quan đến việc quản lý và kiểm soát chất ô nhiễm trong hoạt động sản xuất, đây là một khía cạnh quan trọng của pháp luật môi trường hiện hành.
Định nghĩa và tác động của chất ô nhiễm
Theo quy định pháp luật, chất ô nhiễm được hiểu là các chất hóa học hoặc tác nhân vật lý, sinh học mà khi xuất hiện trong môi trường vượt mức cho phép sẽ gây ra ô nhiễm môi trường. Trong trường hợp xưởng gốm sứ của anh, các chất ô nhiễm có thể bao gồm bụi, khí thải từ quá trình nung (như SO2, NOx, CO), hoặc các hóa chất độc hại sử dụng trong men gốm. Khi những chất này thải ra môi trường vượt ngưỡng cho phép, chúng không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng mà còn gây suy thoái hệ sinh thái.
Trách nhiệm áp dụng kỹ thuật giảm thiểu ô nhiễm
Đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường như xưởng gốm sứ của anh, pháp luật quy định rõ về trách nhiệm phải nghiên cứu và áp dụng kỹ thuật hiện có tốt nhất để giảm thiểu ô nhiễm. Cụ thể, Điều 105 của Luật Khí tượng thủy văn sửa đổi 2020 quy định rằng chủ dự án đầu tư, cơ sở thuộc loại hình này có trách nhiệm nghiên cứu, áp dụng kỹ thuật hiện có tốt nhất theo lộ trình do Chính phủ quy định
[1]. Mục tiêu chính của việc này là giảm lượng chất ô nhiễm phát thải ra môi trường.Các tiêu chí để xác định kỹ thuật hiện có tốt nhất bao gồm khả năng giảm lượng chất ô nhiễm, khả năng tăng lượng chất thải có thể tái chế, chi phí áp dụng và vận hành, khả năng tiết kiệm năng lượng, và tính chủ động trong phòng ngừa, kiểm soát ô nhiễm
[1]. Bộ Tài nguyên và Môi trường cũng có trách nhiệm hướng dẫn kỹ thuật về áp dụng các công nghệ này [1]. Do đó, việc cán bộ môi trường yêu cầu xưởng anh xem xét các giải pháp công nghệ mới là hoàn toàn phù hợp với quy định pháp luật.Các quy định liên quan khác về quản lý môi trường
Mặc dù các văn bản pháp luật khác có thể không trực tiếp định nghĩa hay quy định chi tiết về chất ô nhiễm theo cách anh hỏi, nhưng chúng đều hướng tới việc quản lý các hoạt động kinh tế, xã hội một cách bền vững. Ví dụ, các quy định về quản lý nhiên liệu và hoạt động vận tải
[2] hay các nghị quyết chung về quản lý nhà nước [3] đều gián tiếp góp phần vào khung pháp lý tổng thể về bảo vệ môi trường, trong đó có việc kiểm soát các nguồn phát thải chất ô nhiễm.