Trách nhiệm giải trình của cơ quan nhà nước
“Tôi đang gặp khó khăn trong việc xin giấy phép kinh doanh cho quán cà phê mới ở Quận 1, TP.HCM. Tôi đã nộp hồ sơ được gần 2 tháng nhưng cán bộ phụ trách cứ hẹn lên hẹn xuống, không giải thích rõ ràng lý do chậm trễ hay những giấy tờ còn thiếu. Tôi cảm thấy rất bức xúc vì không biết phải làm gì tiếp theo và liệu có bị 'ngâm' hồ sơ không. Liệu tôi có quyền yêu cầu họ giải thích rõ ràng không?”
Trả lời
Chào chị T.T.H, vấn đề chị đang gặp phải liên quan trực tiếp đến nguyên tắc trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước, một yếu tố cốt lõi để đảm bảo sự minh bạch và hiệu quả trong hoạt động công vụ.
Trách nhiệm giải trình là gì?
Trách nhiệm giải trình được hiểu là việc các cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân có thẩm quyền phải làm rõ thông tin, giải thích kịp thời, đầy đủ về các quyết định, hành vi của mình trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, công vụ được giao. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh phòng, chống tham nhũng, nhằm hạn chế các hành vi tiêu cực và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Việc cán bộ không giải thích rõ ràng về tình trạng hồ sơ của chị là một biểu hiện của việc chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm giải trình của mình.
Trách nhiệm của cơ quan nhà nước và quyền của công dân
Theo quy định pháp luật, các cơ quan, tổ chức, đơn vị có trách nhiệm cụ thể trong việc thực hiện trách nhiệm giải trình. Cụ thể, trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, họ phải "kịp thời cung cấp thông tin và thực hiện yêu cầu của cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân"
[1]. Điều này có nghĩa là cơ quan cấp phép phải có nghĩa vụ cung cấp thông tin rõ ràng về tình trạng hồ sơ của chị, lý do chậm trễ (nếu có) và hướng dẫn cụ thể các bước tiếp theo.Nguyên tắc này cũng được nhấn mạnh trong các hoạt động quản lý nhà nước khác, chẳng hạn như trong lĩnh vực đầu tư công, pháp luật yêu cầu "Bảo đảm tính khách quan, công khai, minh bạch và tăng cường trách nhiệm giải trình trong đánh giá kế hoạch đầu tư công"
[2]. Mặc dù đây là quy định về đầu tư công, nhưng tinh thần về sự công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình là nguyên tắc chung áp dụng cho mọi hoạt động của cơ quan nhà nước.Với tư cách là công dân, chị có quyền được biết và yêu cầu sự minh bạch. Pháp luật quy định "Công dân có quyền phát hiện, phản ánh, tố cáo, tố giác, báo tin về hành vi tham nhũng và được bảo vệ, khen thưởng theo quy định của pháp luật; có quyền kiến nghị với cơ quan nhà nước hoàn thiện pháp luật về phòng, chống tham nhũng và giám sát việc thực hiện pháp luật về phòng, chống tham nhũng"
[3]. Việc cán bộ không giải thích rõ ràng có thể được xem là hành vi gây nhũng nhiễu, không thực hiện đúng hoặc không đầy đủ nhiệm vụ, công vụ, có dấu hiệu của hành vi tham nhũng theo Điều 2 Luật Phòng, chống tham nhũng sửa đổi 2025 (VBHN) (118/VBHN-VPQH).Các bước chị có thể thực hiện
Để giải quyết tình huống này, chị có thể thực hiện các bước sau:
Việc thực hiện trách nhiệm giải trình là nghĩa vụ của cơ quan nhà nước và là quyền của công dân. Chị hoàn toàn có cơ sở để yêu cầu sự minh bạch trong quá trình giải quyết hồ sơ của mình.