Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hệ thống trí tuệ nhân tạo gây ra
“Chào luật sư, tôi là chủ một cửa hàng bán đồ thủ công online ở Quận 1, TP.HCM. Gần đây tôi có thuê một công ty công nghệ phát triển hệ thống AI để gợi ý sản phẩm cho khách hàng. Nhưng không hiểu sao hệ thống này lại đề xuất lung tung, thậm chí gợi ý những sản phẩm không còn hàng, làm khách hàng hủy đơn và tôi bị lỗ khá nhiều. Giờ tôi muốn biết ai sẽ phải chịu trách nhiệm cho những thiệt hại này?”
Trả lời
Chào chị T.L.A, vấn đề chị đang gặp phải liên quan đến trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) gây ra. Đây là một lĩnh vực mới và đã có những quy định pháp luật cụ thể để bảo vệ quyền lợi của người sử dụng.
Xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hệ thống AI
Theo quy định của pháp luật, cụ thể là Luật Trí tuệ nhân tạo 2025, việc xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại khi hệ thống AI gây ra lỗi sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Trường hợp hệ thống trí tuệ nhân tạo có rủi ro cao được quản lý, vận hành và sử dụng đúng quy định nhưng vẫn phát sinh thiệt hại, thì bên triển khai (trong trường hợp của chị có thể là công ty công nghệ đã phát triển và triển khai hệ thống cho chị) phải chịu trách nhiệm bồi thường cho người bị thiệt hại
[1]. Sau khi bồi thường, bên triển khai có quyền yêu cầu nhà cung cấp, nhà phát triển hoặc các bên liên quan hoàn trả khoản tiền bồi thường nếu có thỏa thuận giữa các bên. Điều này có nghĩa là, nếu công ty công nghệ đã triển khai hệ thống cho chị, họ sẽ là người đầu tiên phải chịu trách nhiệm bồi thường cho chị.Các trường hợp miễn trừ và liên đới trách nhiệm
Tuy nhiên, trách nhiệm bồi thường này cũng có các trường hợp được miễn trừ. Cụ thể, bên triển khai sẽ được miễn trừ trách nhiệm nếu thiệt hại xảy ra hoàn toàn do lỗi cố ý của người bị thiệt hại (tức là lỗi của chị) hoặc thiệt hại xảy ra trong trường hợp bất khả kháng hoặc tình thế cấp thiết, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác
[1].Ngoài ra, nếu hệ thống trí tuệ nhân tạo bị bên thứ ba xâm nhập, chiếm quyền điều khiển hoặc can thiệp trái pháp luật gây ra thiệt hại, thì bên thứ ba đó sẽ phải chịu trách nhiệm bồi thường. Trường hợp bên triển khai hoặc nhà cung cấp có lỗi trong việc để hệ thống bị xâm nhập, chiếm quyền điều khiển hoặc can thiệp trái pháp luật, họ sẽ phải liên đới bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật về dân sự
[1]. Do đó, chị cần làm rõ nguyên nhân hệ thống AI đưa ra các gợi ý sai lệch để xác định đúng đối tượng chịu trách nhiệm.Khung pháp lý tổng thể và các văn bản liên quan
Hệ thống pháp luật Việt Nam được xây dựng trên cơ sở các văn bản quy phạm pháp luật đa dạng, từ các nghị quyết của Quốc hội như Nghị quyết về việc phê chuẩn đề nghị của Thủ tướng Chính phủ về việc bổ nhiệm các thành viên của Chính phủ ban hành ngày 01 tháng 10 năm 1992
[2], đến các văn bản hướng dẫn chuyên ngành của các Bộ, ngành như Tổng cục Hải quan thuộc Bộ Tài chính trong việc xử lý thuế đối với nhiên liệu trên tàu biển khi xuất cảnh [3]. Mặc dù các văn bản này không trực tiếp điều chỉnh về AI, chúng thể hiện sự đa dạng và phức tạp của khung pháp lý, đòi hỏi việc áp dụng các quy định chuyên biệt như Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 để giải quyết các vấn đề phát sinh trong từng lĩnh vực cụ thể. Để giải quyết trường hợp của chị, việc thu thập đầy đủ chứng cứ về hợp đồng, quá trình vận hành của hệ thống AI và các thiệt hại đã phát sinh là rất quan trọng.