Thực hành di sản văn hóa phi vật thể và chính sách hỗ trợ cộng đồng
“Chào luật sư, tôi là trưởng một nhóm nghệ nhân hát Then ở Cao Bằng. Nhóm chúng tôi đang gặp khó khăn trong việc duy trì hoạt động và truyền dạy cho thế hệ trẻ vì thiếu kinh phí và địa điểm. Chúng tôi muốn biết làm thế nào để được nhà nước hỗ trợ để tiếp tục thực hành di sản này đúng cách và không bị mai một.”
Trả lời
Việc duy trì và phát triển các hoạt động thực hành di sản văn hóa phi vật thể như hát Then của nhóm ông là vô cùng quan trọng để bảo tồn giá trị văn hóa dân tộc. Pháp luật Việt Nam đã có những quy định cụ thể nhằm hỗ trợ các cộng đồng, nhóm, cá nhân trong việc này.
Khái niệm và Phạm vi áp dụng
"Thực hành di sản văn hóa phi vật thể" được định nghĩa là hoạt động thể hiện các biểu đạt văn hóa của cộng đồng, nhóm, cá nhân chủ thể nhằm duy trì sức sống, bảo đảm tính liên tục, nội dung, quy trình thực hành, các yếu tố cấu thành, nguyên tắc, bản chất tự nhiên và giá trị của loại hình di sản văn hóa phi vật thể. Các quy định về quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể, bao gồm cả hoạt động thực hành, được áp dụng cho các loại hình di sản trong các Danh sách của UNESCO và Danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể
[1]. Điều này có nghĩa là hoạt động hát Then của nhóm ông, nếu đã được công nhận là di sản, sẽ thuộc phạm vi điều chỉnh của các quy định này.Nguyên tắc khi thực hành di sản văn hóa phi vật thể
Để đảm bảo việc thực hành di sản hát Then được đúng đắn và bền vững, nhóm ông cần tuân thủ các nguyên tắc quan trọng được quy định. Cụ thể, cộng đồng chủ thể phải đảm bảo duy trì tính liên tục trong thực hành di sản đúng với giá trị, bản chất và chức năng của di sản, nhằm giảm nguy cơ mai một, thất truyền. Đồng thời, cần gìn giữ giá trị của di sản với các hình thức thể hiện, hiểu biết, kỹ năng, kỹ thuật và không gian thực hành liên quan, không đưa những yếu tố không phù hợp vào di sản. Việc thực hành phải bao quát quy trình, nội dung, hoạt động, các yếu tố cấu thành của di sản với sự tham gia của cộng đồng chủ thể. Đặc biệt, cần lưu ý không phổ biến và thực hành sai lệch nội dung di sản và không lợi dụng thực hành di sản để trục lợi
[2].Chính sách hỗ trợ cho các nhóm thực hành
Nhà nước có chính sách hỗ trợ đối với các câu lạc bộ, nhóm thực hành di sản văn hóa phi vật thể như nhóm hát Then của ông. Để được hỗ trợ, nhóm ông cần đáp ứng một số yêu cầu như: có hồ sơ đề nghị thành lập của Ban chủ nhiệm được Ủy ban nhân dân cấp xã chấp thuận, phê duyệt; có Quy chế hoạt động phù hợp; có địa điểm sinh hoạt ổn định; dự kiến hoạt động định kỳ với ít nhất 05 hội viên tự nguyện tham gia; có chương trình, kế hoạch hoạt động cụ thể, thường xuyên ít nhất 01 kỳ sinh hoạt/01 tháng; và có khả năng duy trì thực hành liên tục và tổ chức truyền dạy nhằm bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể trên địa bàn.
Khi đáp ứng các yêu cầu này, nhóm ông có thể được hỗ trợ kinh phí khi thành lập mới để mua sắm nhạc cụ, đạo cụ, công cụ, đồ vật phục vụ thực hành, truyền dạy, sáng tạo, trình diễn di sản văn hóa phi vật thể và cả kinh phí hoạt động
[3]. Ông nên liên hệ với Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc Phòng Văn hóa và Thông tin địa phương để được hướng dẫn cụ thể về thủ tục hồ sơ và các chính sách hỗ trợ hiện hành.