Thực hành di sản văn hóa phi vật thể tại Việt Nam

Trả lời

"Thực hành di sản văn hóa phi vật thể" được hiểu là các hoạt động thể hiện những biểu đạt văn hóa của cộng đồng, nhóm, hoặc cá nhân chủ thể. Mục đích chính của các hoạt động này là nhằm duy trì sức sống, bảo đảm tính liên tục, nội dung, quy trình thực hành, các yếu tố cấu thành, nguyên tắc, bản chất tự nhiên và giá trị của loại hình di sản văn hóa phi vật thể mà họ đang gìn giữ.

1. Phạm vi áp dụng và đối tượng liên quan

Các quy định về quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể, bao gồm cả hoạt động thực hành, được áp dụng rộng rãi. Nghị định số 39/2024/NĐ-CP quy định cụ thể các biện pháp và trách nhiệm của cơ quan nhà nước, tổ chức, cộng đồng và cá nhân trong việc quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị các loại hình di sản văn hóa phi vật thể ở Việt Nam. Điều này bao gồm cả những di sản đã được UNESCO ghi danh và các di sản trong Danh mục quốc gia ^[1]. Như vậy, hoạt động dệt thổ cẩm truyền thống của cộng đồng chị tại Mèo Vạc, Hà Giang, nếu được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể, sẽ thuộc phạm vi điều chỉnh của các quy định này.

2. Các nguyên tắc quan trọng trong thực hành di sản

Để đảm bảo hoạt động thực hành di sản của cộng đồng chị được công nhận và bảo vệ đúng cách, cần tuân thủ các nguyên tắc sau: * Duy trì tính liên tục: Cộng đồng chủ thể phải đảm bảo duy trì tính liên tục trong việc thực hành di sản văn hóa phi vật thể, đúng với giá trị, bản chất và chức năng gốc của di sản, nhằm giảm nguy cơ mai một, thất truyền. Điều này có nghĩa là việc dệt thổ cẩm cần giữ nguyên các kỹ thuật, hoa văn, ý nghĩa truyền thống ^[2]. * Gìn giữ giá trị cốt lõi: Phải bảo đảm gìn giữ giá trị của di sản với các hình thức thể hiện, hiểu biết, kỹ năng, kỹ thuật và không gian thực hành liên quan. Tuyệt đối không được đưa những yếu tố không phù hợp vào di sản làm biến đổi bản chất của nó ^[2]. * Bao quát quy trình và nội dung: Việc thực hành phải bao quát quy trình, nội dung, hoạt động và các yếu tố cấu thành của di sản, với sự tham gia tích cực của cộng đồng chủ thể ^[2]. * Không sai lệch và lợi dụng: Cần tránh việc phổ biến và thực hành sai lệch nội dung di sản, cũng như không lợi dụng việc thực hành di sản và danh hiệu của di sản để trục lợi hoặc thực hiện các hành vi trái pháp luật ^[2].

Việc tuân thủ những nguyên tắc này sẽ giúp cộng đồng chị bảo tồn được giá trị đích thực của nghề dệt thổ cẩm, đồng thời tạo cơ sở để nhận được sự hỗ trợ từ Nhà nước.

3. Chính sách hỗ trợ cho người thực hành di sản

Nhà nước có nhiều chính sách hỗ trợ đối với nghệ nhân và chủ thể di sản văn hóa phi vật thể, trong đó có cộng đồng đang thực hành nghề dệt thổ cẩm của chị. Các chính sách này bao gồm: * Hỗ trợ cơ sở vật chất và không gian: Nhà nước có thể hỗ trợ cơ sở vật chất, công cụ, đồ vật, đồ tạo tác và không gian văn hóa liên quan cho hoạt động duy trì thực hành, truyền dạy, sáng tạo, trình diễn, nhằm bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể ^[3]. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các di sản có nguy cơ mai một, thất truyền hoặc đã được UNESCO ghi danh. * Hỗ trợ thành lập và hoạt động câu lạc bộ/nhóm: Có thể nhận được hỗ trợ kinh phí, cơ sở vật chất để thành lập và tổ chức hoạt động của các câu lạc bộ, nhóm thực hành di sản văn hóa phi vật thể ^[3]. * Chính sách đãi ngộ khác: Ngoài ra, nghệ nhân còn có thể được xét tặng danh hiệu vinh dự nhà nước, hưởng trợ cấp sinh hoạt hằng tháng (đối với Nghệ nhân nhân dân, Nghệ nhân ưu tú), hỗ trợ bảo hiểm y tế và các chính sách đặc biệt ưu tiên cho nghệ nhân, chủ thể di sản văn hóa phi vật thể của đồng bào dân tộc thiểu số ^[3].

Để nhận được các hỗ trợ này, cộng đồng chị cần tìm hiểu và liên hệ với cơ quan quản lý văn hóa địa phương (Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Hà Giang, hoặc Phòng Văn hóa và Thông tin huyện Mèo Vạc) để được hướng dẫn cụ thể về quy trình đăng ký, lập hồ sơ và các điều kiện cần thiết.