Thù lao đối với tác phẩm nghệ thuật và quyền lợi tác giả
“Tôi là một nhiếp ảnh gia ở TP. Hồ Chí Minh, năm nay 32 tuổi. Vừa rồi, tôi có thực hiện một bộ ảnh quảng bá du lịch cho Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch của tỉnh. Trong hợp đồng có ghi rõ mức thù lao, nhưng khi nhận thanh toán, tôi thấy có một số khoản bị trừ và cách tính không giống như tôi nghĩ. Tôi muốn hỏi, liệu việc tính toán thù lao này có đúng quy định pháp luật không và tôi có quyền lợi gì khi làm việc với cơ quan nhà nước không ạ?”
Trả lời
Hiểu đúng về Thù lao và đối tượng áp dụng
Thù lao là khoản tiền mà bên sử dụng tác phẩm chi trả cho những người đã thực hiện công việc liên quan đến sáng tạo tác phẩm. Theo Nghị định 21/2015/NĐ-CP, việc quy định về nhuận bút, thù lao này áp dụng cho các hoạt động sáng tạo, khai thác, sử dụng tác phẩm điện ảnh, mỹ thuật, nhiếp ảnh, sân khấu và các loại hình nghệ thuật biểu diễn khác [1]. Đặc biệt, Nghị định này được áp dụng khi tổ chức, cá nhân sáng tạo, khai thác, sử dụng tác phẩm bằng nguồn kinh phí thuộc ngân sách nhà nước hoặc khi chủ sở hữu quyền tác giả là Nhà nước [2]. Do đó, trường hợp của chị N.T.T làm việc với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (một cơ quan nhà nước) sẽ thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị định này.Nguyên tắc xác định và thanh toán Thù lao
Việc thanh toán thù lao phải tuân theo các nguyên tắc nhất định. Quan trọng nhất, thù lao được trả trên cơ sở thỏa thuận giữa bên sử dụng tác phẩm và tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả. Nếu tác phẩm do Nhà nước đặt hàng, như trường hợp của chị N.T.T, thì thù lao sẽ được trả theo hợp đồng đặt hàng [3].Mức thù lao không phải là cố định mà được xác định dựa trên nhiều yếu tố như loại hình, chất lượng, số lượng, hình thức khai thác, sử dụng, cũng như hiệu quả kinh tế và xã hội của tác phẩm
[3]. Do đó, việc có các khoản trừ hoặc cách tính cụ thể cần được làm rõ theo thỏa thuận trong hợp đồng đặt hàng mà chị đã ký kết.Quy định cụ thể và quyền lợi của tác giả
Mặc dù chị N.T.T là nhiếp ảnh gia, Nghị định này cũng đưa ra các quy định cụ thể về nhuận bút cho các chức danh sáng tạo trong tác phẩm điện ảnh, ví dụ như biên kịch, đạo diễn, người làm kỹ xảo, với tỷ lệ phần trăm chi phí sản xuất được duyệt [4]. Điều này cho thấy pháp luật có cơ chế để định lượng giá trị đóng góp của các cá nhân vào tác phẩm. Dù không trực tiếp áp dụng cho nhiếp ảnh một cách chi tiết như điện ảnh, nguyên tắc này ngụ ý rằng cần có sự minh bạch và cơ sở xác định thù lao dựa trên đóng góp và chất lượng công việc.Chị N.T.T nên đối chiếu lại hợp đồng đã ký với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch để kiểm tra các điều khoản về thù lao, cách tính và các khoản chi phí liên quan. Nếu có sự khác biệt so với thỏa thuận ban đầu hoặc không rõ ràng, chị có quyền yêu cầu bên sử dụng tác phẩm giải thích và cung cấp căn cứ tính toán. Pháp luật khuyến khích sự thỏa thuận, nhưng cũng bảo vệ quyền lợi của tác giả thông qua các nguyên tắc xác định thù lao công bằng.