Thi hành biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh
“Chào luật sư, tôi là mẹ của một thanh niên 25 tuổi ở Quận 1, TP.HCM. Con tôi gần đây có biểu hiện tâm thần không ổn định sau một tai nạn, và đã gây ra một số hành vi nguy hiểm cho người xung quanh. Gia đình rất lo lắng. Chúng tôi nghe nói có biện pháp bắt buộc chữa bệnh theo quyết định của Tòa án. Luật sư cho tôi hỏi, nếu con tôi bị áp dụng biện pháp này thì việc thi hành sẽ diễn ra như thế nào và khi nào thì có thể kết thúc ạ?”
Trả lời
Việc thi hành biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh là một quy trình pháp lý nghiêm ngặt, nhằm đảm bảo an toàn cho xã hội và đồng thời điều trị cho người mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh khác làm mất khả năng nhận thức, điều khiển hành vi của mình.
Cơ sở pháp lý và đối tượng áp dụng
Theo quy định của pháp luật, biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh được áp dụng khi có quyết định của Tòa án hoặc Viện kiểm sát
[1]. Đối tượng bị áp dụng biện pháp này là người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội hoặc người đang chấp hành án mà mắc bệnh tâm thần, bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi. Các bản án, quyết định về áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh thuộc thẩm quyền của cơ quan thi hành án hình sự[2].Việc thi hành biện pháp này phải tuân thủ các nguyên tắc như tuân thủ Hiến pháp, pháp luật, bảo đảm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân, cũng như bảo đảm nhân đạo xã hội chủ nghĩa, tôn trọng danh dự, nhân phẩm, quyền, lợi ích hợp pháp của người chấp hành biện pháp tư pháp
[3].Quy trình thi hành và quyền lợi người bệnh
Khi có quyết định của Tòa án hoặc Viện kiểm sát về việc áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh, người bệnh sẽ được đưa đến cơ sở chữa bệnh bắt buộc. Trong quá trình thi hành, các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan có trách nhiệm phối hợp và thực hiện yêu cầu của cơ quan, người có thẩm quyền trong thi hành án hình sự theo quy định của Luật này. Mục tiêu chính là điều trị để người bệnh hồi phục, đồng thời quản lý để họ không gây nguy hiểm cho xã hội.
Đình chỉ thi hành biện pháp bắt buộc chữa bệnh
Biện pháp bắt buộc chữa bệnh không phải là vĩnh viễn mà sẽ được đình chỉ khi người bệnh đã khỏi bệnh. Cụ thể, khi người bị bắt buộc chữa bệnh đã khỏi bệnh, thủ trưởng cơ sở chữa bệnh tâm thần sẽ thông báo cho cơ quan đã đề nghị áp dụng biện pháp này để yêu cầu Hội đồng giám định y khoa tiến hành giám định về tình trạng bệnh.
Căn cứ vào kết luận của Hội đồng giám định y khoa xác nhận người đó đã khỏi bệnh, cơ quan đề nghị áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh sẽ đề nghị Tòa án hoặc Viện kiểm sát đã ra quyết định áp dụng biện pháp này ra quyết định đình chỉ việc thi hành biện pháp. Sau khi có quyết định đình chỉ, cơ quan đã đề nghị áp dụng biện pháp sẽ nhận lại người bệnh từ cơ sở chữa bệnh tâm thần. Việc giao nhận này phải được lập biên bản, ghi rõ thời gian chữa bệnh tại cơ sở
[4].Điều này có nghĩa là con của chị sẽ được điều trị cho đến khi khỏi bệnh và được giám định y khoa xác nhận, sau đó gia đình có thể đón con về.