Sự kiện bất khả kháng trong pháp luật
“Chào luật sư, tôi là Anh N.V.A, chủ một cơ sở sản xuất nước mắm ở Bến Tre. Vừa rồi, khu vực của tôi bị nhiễm mặn bất thường, nước sông lấy vào sản xuất bị ảnh hưởng nghiêm trọng, khiến tôi không thể sản xuất đủ số lượng hàng đã cam kết với đối tác đúng thời hạn. Tôi muốn hỏi liệu trường hợp này có được coi là 'sự kiện bất khả kháng' để tôi có thể trì hoãn việc giao hàng mà không bị phạt hợp đồng không?”
Trả lời
Sự kiện bất khả kháng được hiểu như thế nào?
Trong pháp luật Việt Nam, sự kiện bất khả kháng được định nghĩa là sự kiện xảy ra một cách khách quan, không thể lường trước được và không thể khắc phục được mặc dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết và khả năng cho phép. Khái niệm này thường được đề cập trong các văn bản pháp luật, bao gồm cả các quy định liên quan đến Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi 2023
[1], nơi thuật ngữ này được sử dụng để xác định các trường hợp ngoại lệ trong việc thực hiện nghĩa vụ.Để một sự kiện được công nhận là bất khả kháng, cần thỏa mãn đồng thời ba yếu tố chính:
Tình huống nhiễm mặn của Anh N.V.A có phải là bất khả kháng?
Trường hợp nhiễm mặn bất thường tại Bến Tre mà Anh N.V.A gặp phải có khả năng cao được xem xét là một sự kiện bất khả kháng, nếu đáp ứng đầy đủ các tiêu chí nêu trên. Việc nhiễm mặn nghiêm trọng, ảnh hưởng đến nguồn nước sản xuất, thường là một hiện tượng tự nhiên, khách quan, nằm ngoài tầm kiểm soát của cơ sở sản xuất. Nếu Anh N.V.A có thể chứng minh rằng việc nhiễm mặn này là bất thường, không thể dự báo trước và đã gây ra thiệt hại nghiêm trọng đến mức không thể khắc phục bằng các biện pháp hợp lý (ví dụ: không thể tìm nguồn nước thay thế, không thể xử lý nước nhiễm mặn để đạt tiêu chuẩn sản xuất trong thời gian ngắn), thì đây chính là một cơ sở vững chắc để viện dẫn sự kiện bất khả kháng.
Việc chứng minh này rất quan trọng. Anh N.V.A cần thu thập các bằng chứng như thông báo của cơ quan khí tượng thủy văn, chính quyền địa phương về tình hình nhiễm mặn, hình ảnh, báo cáo thiệt hại, các văn bản chứng minh nỗ lực tìm kiếm giải pháp khắc phục nhưng không thành công. Các quy định pháp luật cũng có thể điều chỉnh các trường hợp đặc biệt, ví dụ như các quyết định liên quan đến thi hành bản án, quyết định dân sự có thể tính đến các yếu tố khách quan như vậy
[2].Ý nghĩa pháp lý và các bước tiếp theo
Khi một sự kiện được công nhận là bất khả kháng, bên bị ảnh hưởng (trong trường hợp này là Anh N.V.A) có thể được miễn trách nhiệm do vi phạm hợp đồng (chẳng hạn như chậm trễ giao hàng) hoặc được trì hoãn việc thực hiện nghĩa vụ mà không phải chịu các hình phạt như bồi thường thiệt hại hay phạt vi phạm. Điều này giúp bảo vệ quyền lợi của các bên khi gặp phải những tình huống nằm ngoài tầm kiểm soát của họ.
Ngoài ra, trong một số trường hợp liên quan đến bảo hiểm, thời gian xảy ra sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan khác sẽ không tính vào thời hạn yêu cầu trả tiền bảo hiểm hoặc bồi thường
[3]. Điều này có nghĩa là nếu Anh N.V.A có mua bảo hiểm cho hoạt động sản xuất của mình, thời gian bị ảnh hưởng bởi nhiễm mặn sẽ không làm giảm thời hạn để yêu cầu công ty bảo hiểm chi trả.Anh N.V.A nên thông báo ngay lập tức cho đối tác về tình hình và giải thích rõ ràng về sự kiện bất khả kháng này, đồng thời cung cấp các bằng chứng cần thiết. Việc này sẽ giúp duy trì mối quan hệ hợp tác và tạo điều kiện thuận lợi cho việc đàm phán lại các điều khoản hợp đồng hoặc tìm kiếm giải pháp chung.