Quyền tự quyết trong Kế hoạch hóa gia đình

Trả lời

Quyền tự chủ và tự nguyện trong Kế hoạch hóa gia đình

Theo quy định pháp luật hiện hành, Kế hoạch hóa gia đình là nỗ lực của Nhà nước, xã hội và gia đình để mỗi cá nhân, cặp vợ chồng chủ động, tự nguyện quyết định số con, thời gian sinh con và khoảng cách giữa các lần sinh. Mục đích của việc này nhằm bảo vệ sức khỏe, nuôi dạy con có trách nhiệm, phù hợp với điều kiện sống của gia đình và chuẩn mực xã hội.

Nguyên tắc thực hiện công tác dân số, trong đó bao gồm cả kế hoạch hóa gia đình, luôn đảm bảo sự chủ động, tự nguyện, bình đẳng và đề cao trách nhiệm của mỗi cá nhân, cặp vợ chồng, gia đình. Điều này được quy định rõ tại Điều 3 của Luật Hòa giải, đối thoại tại tòa án 2020 (58/2020/QH14) ^[2]. Điều này có nghĩa là vợ chồng chị hoàn toàn có quyền tự quyết định việc sinh con, không ai có quyền ép buộc hay can thiệp vào quyết định này.

Vai trò của Nhà nước trong công tác dân số

Pháp luật quy định về truyền thông, vận động, giáo dục về dân số nhằm duy trì mức sinh thay thế, giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, thích ứng với già hóa dân số và nâng cao chất lượng dân số ^[1]. Điều này cho thấy vai trò của Nhà nước là hỗ trợ, cung cấp thông tin và dịch vụ, chứ không phải cưỡng ép hay đe dọa. Các cán bộ y tế xã có trách nhiệm truyền thông, vận động nhưng phải trên tinh thần tôn trọng quyền tự nguyện của người dân.

Xử lý hành vi cưỡng ép thực hiện kế hoạch hóa gia đình

Hành vi đe dọa, ép buộc người dân trong việc sinh con hoặc sử dụng biện pháp tránh thai là vi phạm pháp luật và sẽ bị xử phạt. Cụ thể, Điều 101 của Thông tư liên tịch số 106/2012/NĐ-CP sửa đổi Thông tư liên tịch số 28/2013/TTLT-BYT-BLĐTBXH (VBHN) quy định rõ các mức phạt đối với hành vi vi phạm các quy định về cưỡng bức thực hiện kế hoạch hóa gia đình ^[3]:

* Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng đối với hành vi đe dọa dùng vũ lực, uy hiếp tinh thần để ép buộc người khác phải sử dụng biện pháp tránh thai. * Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với hành vi đe dọa dùng vũ lực, uy hiếp tinh thần để ép buộc người khác phải mang thai; phải sinh thêm con khi họ đã sinh toàn con trai hoặc sinh toàn con gái (như trường hợp của chị). * Các hành vi dùng vũ lực để ép buộc còn có mức phạt cao hơn, lên đến 10.000.000 đồng.

Do đó, việc cán bộ y tế xã dọa dẫm vợ chồng chị về việc làm giấy tờ nếu không sinh thêm con trai là hành vi vi phạm pháp luật. Chị và chồng có quyền tự quyết định số con và thời điểm sinh con theo điều kiện và mong muốn của mình. Nếu tình trạng này tiếp diễn, chị có thể thu thập bằng chứng (tin nhắn, ghi âm nếu có thể) và gửi đơn phản ánh lên cấp trên của cán bộ đó hoặc cơ quan có thẩm quyền để được bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.