Quyền tự do phê bình văn học
“Chị H.T.L ở quận Đống Đa, Hà Nội, là một giáo viên dạy Văn cấp 3, kiêm blogger chuyên viết review sách. Chị hay đăng các bài phê bình văn học trên trang cá nhân và diễn đàn. Gần đây, có một số người đọc không đồng tình, thậm chí còn dọa báo cáo chị vì "phê phán tác phẩm văn học Việt Nam". Chị lo lắng không biết việc mình làm có vi phạm pháp luật không và có được pháp luật bảo vệ không.”
Trả lời
Quyền tự do phê bình văn học được pháp luật bảo hộ
Chị H.T.L hoàn toàn có quyền thực hiện hoạt động phê bình văn học mà không lo ngại vi phạm pháp luật, bởi đây là một phần của quyền tự do sáng tạo được pháp luật Việt Nam công nhận và bảo vệ. Cụ thể, theo quy định của Bộ luật Dân sự 1995, cá nhân có quyền tự do sáng tạo, nghiên cứu khoa học, kỹ thuật, phát minh, sáng chế, sáng kiến cải tiến kỹ thuật, hợp lý hoá sản xuất; có quyền sáng tác, phê bình văn học, nghệ thuật và tham gia các hoạt động văn hoá khác nhằm phát huy tài năng sáng tạo phù hợp với khả năng, sở trường của mình. Quyền tự do sáng tạo này được tôn trọng và được pháp luật bảo vệ, không ai có quyền cản trở, hạn chế quyền tự do sáng tạo của cá nhân
[1].Vai trò của phê bình văn học trong phát triển văn học
Hoạt động phê bình văn học của chị, với mục đích thẩm định, đánh giá các hiện tượng văn học trên cơ sở phân tích, diễn giải nhằm phát hiện các giá trị mới, góp phần quan trọng vào sự phát triển chung của văn học. Nhà nước có chính sách khuyến khích phát triển văn học, trong đó bao gồm việc tôn vinh các tác giả, tác phẩm văn học có giá trị cao về nội dung tư tưởng và nghệ thuật, cũng như bảo vệ quyền tác giả và quyền liên quan
[2]. Hoạt động phê bình chính là một kênh quan trọng để phát hiện và khẳng định những giá trị này. Nghị định số 350/2025/NĐ-CP cũng quy định về khuyến khích phát triển văn học, bao gồm cả việc giới thiệu, quảng bá, phổ biến văn học trong nước và ngoài nước [3], mà hoạt động phê bình đóng vai trò không thể thiếu trong quá trình này.Đối tượng áp dụng và phạm vi bảo vệ
Nghị định số 350/2025/NĐ-CP áp dụng đối với tổ chức, cá nhân Việt Nam; tổ chức, cá nhân nước ngoài đang sinh sống, học tập tại Việt Nam; người Việt Nam ở nước ngoài tham gia hoặc có liên quan đến văn học tại Việt Nam
[4]. Với tư cách là một cá nhân Việt Nam tham gia vào hoạt động văn học (phê bình văn học), chị H.T.L thuộc đối tượng được hưởng các chính sách khuyến khích và bảo vệ của pháp luật liên quan đến lĩnh vực này. Miễn là các bài phê bình của chị tuân thủ các quy định pháp luật chung về ngôn ngữ, văn hóa, không vi phạm các điều cấm như xuyên tạc, bôi nhọ, kích động, thì quyền tự do phê bình của chị sẽ được đảm bảo.