Quyền định hình trong sở hữu trí tuệ
“Tôi là nhạc sĩ tự do ở TP.HCM, thường biểu diễn tại các phòng trà. Gần đây, tôi muốn thu âm và quay hình các buổi biểu diễn của mình để phát hành online. Tôi nghe nói về 'quyền định hình' nhưng không rõ nó có ý nghĩa gì và tôi cần làm gì để bảo vệ các bản ghi này. Liệu tôi có quyền gì với những bản ghi âm, ghi hình đó không?”
Trả lời
"Định hình" cuộc biểu diễn của bạn là gì?
Theo quy định pháp luật về sở hữu trí tuệ, định hình là sự biểu hiện bằng chữ viết, các ký tự khác, đường nét, hình khối, bố cục, màu sắc, âm thanh, hình ảnh hoặc sự tái hiện âm thanh, hình ảnh dưới dạng vật chất nhất định để từ đó có thể nhận biết, sao chép hoặc truyền đạt. Đối với trường hợp của bạn, việc bạn thu âm và quay hình các buổi biểu diễn trực tiếp của mình chính là hành vi định hình cuộc biểu diễn đó. Khi bạn thực hiện hành vi này, cuộc biểu diễn vốn mang tính nhất thời sẽ được chuyển thành một dạng vật chất cụ thể (bản ghi âm, bản ghi hình), có thể lưu trữ, sao chép và phổ biến.
Quyền của người biểu diễn đối với bản định hình
Khi bạn định hình cuộc biểu diễn trực tiếp của mình trên bản ghi âm, ghi hình, bạn, với tư cách là người biểu diễn, sẽ có những quyền tài sản quan trọng đối với bản định hình đó. Cụ thể, theo Luật Sở hữu trí tuệ
[1], bạn có độc quyền thực hiện hoặc cho phép người khác thực hiện các quyền sau đây:* Định hình cuộc biểu diễn trực tiếp của mình trên bản ghi âm, ghi hình. Đây chính là hành động bạn đang muốn thực hiện. * Sao chép trực tiếp hoặc gián tiếp cuộc biểu diễn của mình đã được định hình trên bản ghi âm, ghi hình. Điều này có nghĩa là bạn có quyền tạo ra các bản sao của các bản ghi âm, ghi hình đó. * Phát sóng hoặc truyền theo cách khác đến công chúng cuộc biểu diễn của mình chưa được định hình mà công chúng có thể tiếp cận được (trừ trường hợp cuộc biểu diễn đó nhằm mục đích phát sóng). * Phân phối đến công chúng bản gốc và bản sao cuộc biểu diễn của mình thông qua hình thức bán, cho thuê hoặc phân phối bằng bất kỳ phương tiện kỹ thuật nào mà công chúng có thể tiếp cận được.
Điều này có nghĩa là bạn hoàn toàn có quyền thu âm, quay hình các buổi biểu diễn của mình và sau đó quyết định cách thức khai thác thương mại các bản ghi đó, ví dụ như phát hành online, bán đĩa, hoặc cho phép người khác sử dụng có trả phí.
Các quy định pháp luật liên quan và đối tượng áp dụng
Các quy định chi tiết về quyền tác giả, quyền liên quan, trong đó có quyền của người biểu diễn, được quy định cụ thể trong Nghị định số 17/2023/NĐ-CP
[3]. Nghị định này áp dụng cho các tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả, người biểu diễn, chủ sở hữu quyền liên quan theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ, cũng như các tổ chức, cá nhân khác có hoạt động liên quan [2]. Do đó, với tư cách là một người biểu diễn, bạn là đối tượng được các quy định này bảo vệ, đảm bảo quyền lợi hợp pháp của bạn đối với các bản ghi âm, ghi hình cuộc biểu diễn của mình.