Quy định về Nghị định thư Nagoya và tiếp cận nguồn gen
“Anh Hùng, một nhà khoa học tại TP.HCM, đang nghiên cứu về các loài thực vật quý hiếm ở Tây Nguyên để phát triển thuốc mới. Anh nghe nói về 'Nghị định thư Nagoya' và không rõ liệu công việc của mình có bị điều chỉnh bởi các quy định này không, đặc biệt là về việc chia sẻ lợi ích và thủ tục tiếp cận nguồn gen. Anh muốn biết liệu có cần phải xin phép gì không và ai là đối tượng áp dụng của các quy định này.”
Trả lời
Nghị định thư Nagoya và phạm vi điều chỉnh
Anh Hùng thân mến, Nghị định thư Nagoya là tên viết tắt của Nghị định thư Nagoya về tiếp cận nguồn gen và chia sẻ công bằng, hợp lý lợi ích phát sinh từ việc sử dụng nguồn gen trong khuôn khổ Công ước Đa dạng sinh học. Đây là một văn bản pháp lý quốc tế quan trọng nhằm đảm bảo việc tiếp cận và sử dụng nguồn gen được thực hiện một cách bền vững và công bằng.
Tại Việt Nam, các quy định pháp luật liên quan đến vấn đề này được thể hiện trong các văn bản như Nghị định số 43/2026/NĐ-CP sửa đổi Nghị định số 59/2017/NĐ-CP (VBHN). Cụ thể, phạm vi điều chỉnh của Nghị định này bao gồm việc quản lý hoạt động tiếp cận để sử dụng và chia sẻ lợi ích từ việc sử dụng nguồn gen thuộc chủ quyền của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
[1]. Điều này có nghĩa là mọi hoạt động khai thác, nghiên cứu, phát triển sản phẩm từ nguồn gen có xuất xứ tại Việt Nam đều phải tuân thủ các quy định này.Đối tượng áp dụng các quy định về nguồn gen
Đối với trường hợp của Anh Hùng, việc nghiên cứu các loài thực vật quý hiếm ở Tây Nguyên để phát triển thuốc mới chắc chắn sẽ thuộc phạm vi điều chỉnh của các quy định về nguồn gen. Nghị định này áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân có hoạt động liên quan đến tiếp cận để sử dụng nguồn gen nhằm mục đích nghiên cứu hoặc phát triển sản phẩm thương mại
[2]. Do đó, với vai trò là một nhà khoa học đang nghiên cứu dược liệu từ nguồn gen bản địa, Anh Hùng là đối tượng chịu sự điều chỉnh của các quy định này.Lời khuyên cho trường hợp của Anh Hùng
Để đảm bảo tuân thủ pháp luật và tránh các rủi ro pháp lý, Anh Hùng cần lưu ý các điểm sau: * Xác định nguồn gốc nguồn gen: Cần xác định rõ nguồn gen thực vật quý hiếm mà Anh đang nghiên cứu có thuộc chủ quyền của Việt Nam hay không. * Thực hiện thủ tục tiếp cận: Nếu nguồn gen thuộc chủ quyền Việt Nam, Anh Hùng cần tìm hiểu và thực hiện các thủ tục cần thiết để tiếp cận nguồn gen theo quy định của pháp luật. * Chia sẻ lợi ích: Trong trường hợp nghiên cứu thành công và phát triển được sản phẩm thương mại (thuốc mới), Anh Hùng và tổ chức của mình có nghĩa vụ chia sẻ công bằng và hợp lý lợi ích phát sinh từ việc sử dụng nguồn gen đó với Nhà nước hoặc cộng đồng địa phương nơi nguồn gen được thu thập. Điều này có thể bao gồm chia sẻ tài chính, chuyển giao công nghệ, hoặc các hình thức khác.
Việc tuân thủ các quy định này không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn góp phần vào việc bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững nguồn tài nguyên di truyền của quốc gia.