Quy định pháp luật về cổ vật và quyền sở hữu
“Chào Tuvannhanh.com, tôi là nông dân ở huyện Vĩnh Thạnh, Cần Thơ. Vừa rồi trong lúc cày ruộng, máy cày của tôi vướng phải một vật cứng, đào lên thì thấy đó là một cái bình gốm cũ kỹ, trông rất cổ. Tôi nghe nói mấy đồ cổ này có giá trị lắm nhưng cũng không biết có được giữ hay bán không, hay phải báo cho ai? Sợ lỡ làm sai thì bị phạt nữa.”
Trả lời
Cổ vật là gì và vật anh tìm thấy có phải cổ vật không?
Theo quy định pháp luật, cổ vật được định nghĩa là di vật có giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa, khoa học, có từ 100 năm tuổi trở lên. Để xác định chiếc bình gốm anh N.V.T tìm thấy có phải là cổ vật hay không, cần có sự đánh giá của cơ quan chuyên môn về di sản văn hóa. Việc này thường do các bảo tàng hoặc cơ quan quản lý di sản văn hóa cấp tỉnh thực hiện.
Quyền sở hữu và nghĩa vụ khi tìm thấy cổ vật
Khi anh N.V.T tìm thấy chiếc bình gốm nghi là cổ vật, điều quan trọng nhất là phải thông báo cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Theo Luật Di sản văn hóa, di sản văn hóa Việt Nam là tài sản quý giá của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, và Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý di sản văn hóa thuộc sở hữu toàn dân
[1]. Đặc biệt, di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia thuộc các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị... được xác lập thuộc sở hữu toàn dân [1].Do đó, khi phát hiện cổ vật trong lòng đất, anh N.V.T có nghĩa vụ thông báo và giao nộp cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền (ví dụ: Ủy ban nhân dân cấp xã, huyện hoặc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch). Anh có thể được khen thưởng theo quy định của pháp luật nếu việc phát hiện và giao nộp mang lại giá trị lớn cho di sản văn hóa.
Các hành vi bị nghiêm cấm liên quan đến cổ vật
Pháp luật nghiêm cấm nhiều hành vi liên quan đến cổ vật để bảo vệ di sản quốc gia. Cụ thể, đào bới trái phép địa điểm khảo cổ; tìm kiếm, trục vớt trái phép di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia còn chìm đắm dưới nước; đào bới, tìm kiếm di vật, cổ vật là các hành vi bị nghiêm cấm
[2]. Hơn nữa, mua bán, sưu tầm, kinh doanh, trao đổi di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia, di sản tư liệu có nguồn gốc không hợp pháp cũng là hành vi bị pháp luật nghiêm cấm [2]. Nếu anh N.V.T tự ý giữ lại, mua bán hoặc trao đổi chiếc bình gốm mà không thông báo cho cơ quan chức năng, anh có thể vi phạm pháp luật và phải chịu trách nhiệm.Quyền và trách nhiệm đối với cổ vật thuộc sở hữu hợp pháp
Trong trường hợp cổ vật được xác định không thuộc sở hữu toàn dân hoặc được xác lập quyền sở hữu hợp pháp (ví dụ: được tặng cho, thừa kế hợp pháp), chủ sở hữu có quyền sở hữu hợp pháp di sản văn hóa
[3]. Các quyền này bao gồm kinh doanh, mua bán, trao đổi, tặng cho, để thừa kế cổ vật và các quyền khác theo quy định của pháp luật [3]. Tuy nhiên, chủ sở hữu cũng có nghĩa vụ tuân thủ pháp luật về di sản văn hóa [3] và không được thực hiện các hành vi bị nghiêm cấm. Việc mua bán, trao đổi cổ vật phải đảm bảo có nguồn gốc hợp pháp và tuân thủ các quy định về đăng ký, quản lý của nhà nước.