Quy định pháp luật về chuyển chất liệu tác phẩm nhiếp ảnh
“Chị Mai, một họa sĩ tự do ở quận Tây Hồ, Hà Nội, năm nay 32 tuổi, đang rất tâm đắc với ý tưởng biến một bức ảnh phong cảnh nổi tiếng của một nhiếp ảnh gia Việt Nam thành một bức tranh sơn dầu khổ lớn để bán tại triển lãm cá nhân. Chị nghe nói việc này có thể liên quan đến bản quyền nhưng không rõ cụ thể phải làm thế nào để hợp pháp, đặc biệt là khi chị muốn bán tác phẩm này.”
Trả lời
Chào chị Mai, trường hợp của chị liên quan đến việc sử dụng tác phẩm nhiếp ảnh dưới hình thức chuyển chất liệu, một hoạt động được pháp luật Việt Nam quy định rõ ràng để bảo vệ quyền lợi của tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả.
Chuyển chất liệu tác phẩm nhiếp ảnh và yêu cầu pháp lý
Theo quy định hiện hành, việc chị Mai muốn biến một bức ảnh phong cảnh thành tranh sơn dầu để bán chính là hành vi chuyển chất liệu tác phẩm nhiếp ảnh. Đây là hình thức sử dụng tác phẩm nhiếp ảnh để thể hiện sang chất liệu khác với chất liệu ban đầu. Để thực hiện việc này một cách hợp pháp, chị Mai bắt buộc phải lập hợp đồng với tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả của tác phẩm nhiếp ảnh gốc
[1]. Hợp đồng này sẽ quy định rõ các điều khoản về quyền và nghĩa vụ của các bên, đặc biệt là về mục đích sử dụng (trong trường hợp của chị là để bán), phạm vi và thời hạn sử dụng.Quyền của tác giả và trách nhiệm của người sử dụng
Khi sử dụng tác phẩm nhiếp ảnh để chuyển chất liệu, chị Mai cần lưu ý rằng tác giả của bức ảnh gốc có quyền được bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm của mình theo quy định của pháp luật
[2]. Do đó, việc lập hợp đồng là để đảm bảo quyền lợi này của tác giả. Đồng thời, chị Mai cũng có trách nhiệm tuân thủ các quy định pháp luật khi tham gia hoạt động nhiếp ảnh, và đặc biệt là không được sửa chữa, ghép tác phẩm nhiếp ảnh làm sai lệch nội dung của hình ảnh nhằm mục đích xuyên tạc hoặc xúc phạm. Mặc dù việc chuyển từ ảnh sang tranh sơn dầu là một hình thức sáng tạo mới, nhưng chị vẫn cần đảm bảo giữ gìn giá trị và tinh thần cốt lõi của tác phẩm gốc, tránh những sửa đổi có thể gây hiểu lầm hoặc ảnh hưởng tiêu cực đến tác giả và tác phẩm[3].Quy trình thực hiện hợp đồng
Việc lập, sửa đổi, chấm dứt hoặc hủy bỏ hợp đồng sử dụng tác phẩm nhiếp ảnh để chuyển chất liệu sẽ được áp dụng theo quy định của pháp luật dân sự
[1]. Điều này có nghĩa là các bên cần thỏa thuận rõ ràng về các điều khoản như: mức thù lao, phạm vi sử dụng (ví dụ: có được phép bán tranh, số lượng bản sao, thời gian trưng bày/bán), quyền công bố, quyền đặt tên cho tác phẩm phái sinh (bức tranh của chị). Việc có một hợp đồng rõ ràng sẽ giúp chị Mai tránh được các tranh chấp pháp lý không đáng có trong tương lai khi bức tranh được hoàn thành và đưa ra thị trường.