Quản lý và khai thác Di sản văn hóa phi vật thể UNESCO

Trả lời

Việc chị Hạnh, một nghệ nhân làm nón lá truyền thống Huế, mong muốn phát triển du lịch trải nghiệm và quảng bá sản phẩm là một hướng đi tích cực để bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Tuy nhiên, khi di sản nón lá truyền thống Huế đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và đang trong quá trình đề cử vào các Danh sách của UNESCO, việc khai thác cần tuân thủ các quy định pháp luật để đảm bảo tính bền vững và giá trị đích thực của di sản.

Phạm vi điều chỉnh của Nghị định 39/2024/NĐ-CP

Nghị định số 39/2024/NĐ-CP của Chính phủ là văn bản pháp lý quan trọng quy định các biện pháp quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể. Nghị định này áp dụng cho các loại hình di sản văn hóa phi vật thể ở Việt Nam nằm trong các Danh sách của UNESCO và Danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể ^[1]. Do nón lá truyền thống Huế đã là di sản quốc gia và đang trong quá trình đề cử UNESCO, các hoạt động của chị Hạnh sẽ chịu sự điều chỉnh của Nghị định này. Các cơ quan nhà nước, tổ chức, cộng đồng và cá nhân liên quan đến việc quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản đều là đối tượng áp dụng của Nghị định ^[1].

Nguyên tắc trong thực hành và quảng bá di sản

Khi chị Hạnh tổ chức các hoạt động trải nghiệm làm nón và quảng bá sản phẩm, cần đặc biệt lưu ý các nguyên tắc về thực hành di sản văn hóa phi vật thể được quy định tại Điều 4 của Nghị định. Cụ thể, chị và cộng đồng nghệ nhân cần đảm bảo duy trì tính liên tục trong thực hành nón lá đúng với giá trị, bản chất và chức năng của di sản, tránh nguy cơ mai một ^[2]. Điều này có nghĩa là các kỹ thuật, quy trình, vật liệu truyền thống cần được giữ gìn.

Ngoài ra, việc quảng bá trên mạng xã hội hoặc các kênh khác phải đảm bảo gìn giữ giá trị của di sản với các hình thức thể hiện, hiểu biết, kỹ năng, kỹ thuật liên quan. Chị Hạnh cần tránh đưa những yếu tố không phù hợp vào di sản, không phổ biến và thực hành sai lệch nội dung di sản ^[2]. Ví dụ, không nên biến tấu nón lá một cách quá đà làm mất đi đặc trưng truyền thống hoặc quảng bá thông tin sai lệch về lịch sử, ý nghĩa của nón lá.

Những điều cần tránh khi khai thác di sản ngoài hoạt động thực hành

Đối với việc sử dụng và khai thác di sản ngoài hoạt động thực hành (như du lịch trải nghiệm, bán sản phẩm), Điều 5 của Nghị định 39/2024/NĐ-CP đặt ra các nguyên tắc quan trọng mà chị Hạnh cần tuân thủ. Chị tuyệt đối không được lợi dụng việc tuyên truyền, giới thiệu, quảng bá, truyền dạy di sản để trục lợi hoặc thực hiện các hành vi trái pháp luật ^[3]. Điều này có nghĩa là việc kinh doanh phải minh bạch, không gian lận, không gắn với các hoạt động phi pháp.

Đặc biệt, cần tránh các hành vi xâm phạm, xúc phạm, xuyên tạc nội dung, ý nghĩa và giá trị của di sản văn hóa phi vật thể ^[3]. Khi quảng bá trên mạng xã hội, chị Hạnh cần cẩn trọng trong cách dùng hình ảnh, ngôn từ để không làm biến dạng hoặc hạ thấp giá trị thiêng liêng (nếu có) hoặc ý nghĩa văn hóa của nón lá. Việc can thiệp làm thay đổi, sai lệch tập quán, tín ngưỡng, tính thiêng, những điều kiêng kỵ liên quan đến nón lá cũng là điều cấm kỵ ^[3].

Chị Hạnh nên tham khảo ý kiến từ Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thừa Thiên Huế hoặc các cơ quan quản lý di sản địa phương để được hướng dẫn cụ thể hơn về các quy định và biện pháp hỗ trợ cho hoạt động của mình.