Phục hồi và bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể
“Chị là người dân tộc Mông ở huyện Mộc Châu, Sơn La. Gia đình chị có truyền thống làm nghề dệt thổ cẩm với những hoa văn cổ đã mai một nhiều. Chị muốn tập hợp các chị em trong bản để khôi phục lại những kỹ thuật dệt cổ và truyền dạy cho thế hệ trẻ, nhưng không biết bắt đầu từ đâu và có được nhà nước hỗ trợ không.”
Trả lời
Khái niệm và đối tượng áp dụng của phục hồi di sản
Chào chị S.T.M, việc chị mong muốn tập hợp các chị em trong bản để khôi phục lại những kỹ thuật dệt cổ và truyền dạy cho thế hệ trẻ chính là hoạt động phục hồi di sản văn hóa phi vật thể. Đây là quá trình dựa trên bản chất tự nhiên và giá trị của di sản nhằm tái tạo, củng cố các thực hành, giữ gìn các yếu tố, biểu đạt của di sản đang bị biến đổi hoặc đe dọa biến mất, để di sản tồn tại lâu dài và phát triển. Các hoạt động này được pháp luật Việt Nam quan tâm và điều chỉnh.
Theo quy định, Nghị định 215/2025/NĐ-CP áp dụng cho các cơ quan nhà nước, tổ chức, cộng đồng, cá nhân có liên quan đến hoạt động quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị các loại hình di sản văn hóa phi vật thể trong các Danh sách của UNESCO và Danh mục quốc gia
[1]. Như vậy, chị và cộng đồng của mình hoàn toàn thuộc đối tượng được pháp luật điều chỉnh và hỗ trợ trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản dệt thổ cẩm.Nguyên tắc và trách nhiệm trong việc bảo tồn và truyền dạy
Khi thực hiện việc khôi phục và truyền dạy kỹ thuật dệt thổ cẩm, chị và cộng đồng cần tuân thủ các nguyên tắc quan trọng. Cụ thể, chủ thể di sản văn hóa phi vật thể có trách nhiệm đảm bảo duy trì tính liên tục của di sản đúng với giá trị, bản chất và chức năng của di sản; giảm nguy cơ mai một, thất truyền. Đồng thời, phải đảm bảo gìn giữ giá trị của di sản với các hình thức thể hiện, tri thức, kỹ năng, kỹ thuật và không gian thực hành liên quan, không đưa những yếu tố không phù hợp vào di sản
[2]. Điều này giúp bảo tồn được giá trị đích thực của hoa văn cổ và kỹ thuật dệt truyền thống.Chủ thể của di sản văn hóa phi vật thể (trong trường hợp này là cộng đồng người Mông có truyền thống dệt thổ cẩm) có trách nhiệm duy trì hoạt động truyền dạy di sản trong và ngoài cộng đồng nhằm củng cố số lượng, chất lượng người thực hành
[3].Các hình thức truyền dạy và hỗ trợ từ Nhà nước
Việc truyền dạy di sản văn hóa phi vật thể có thể thực hiện theo hai hình thức chính:
Điều quan trọng là chính quyền địa phương các cấp, các cơ quan, tổ chức, cá nhân và cộng đồng có trách nhiệm tạo điều kiện hỗ trợ cho hoạt động truyền dạy này
[3]. Điều này có nghĩa là chị hoàn toàn có thể tìm kiếm sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương tại Mộc Châu, Sơn La.Thành lập câu lạc bộ hoặc nhóm thực hành để nhận hỗ trợ
Để có cơ sở pháp lý vững chắc và nhận được sự hỗ trợ chính thức từ Nhà nước, chị và các chị em có thể xem xét việc thành lập câu lạc bộ hoặc nhóm thực hành di sản văn hóa phi vật thể. Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã nơi câu lạc bộ/nhóm đặt địa điểm hoạt động sẽ quyết định việc thành lập, công nhận và quản lý
[4].Hồ sơ đề nghị thành lập bao gồm:
* Văn bản đề nghị thành lập câu lạc bộ, nhóm thực hành di sản văn hóa phi vật thể. * Danh sách thành viên Ban chủ nhiệm câu lạc bộ, nhóm thực hành (gồm đại diện chủ thể di sản, một số nghệ nhân được trao tặng danh hiệu và người thực hành). * Dự kiến kế hoạch hoạt động năm đầu tiên sau khi được thành lập
[4].Trong thời hạn 07 ngày làm việc kể từ ngày nhận được hồ sơ hợp lệ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã sẽ xem xét, quyết định công nhận thành lập câu lạc bộ, nhóm thực hành và phê duyệt Quy chế hoạt động
[4]. Việc này sẽ giúp chị có một tổ chức chính thức để thực hiện các hoạt động phục hồi và truyền dạy, đồng thời dễ dàng tiếp cận các chính sách hỗ trợ từ Nhà nước, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị di sản dệt thổ cẩm của cộng đồng mình.