Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt
“Tôi là chuyên viên xuất nhập khẩu cho một công ty ở Hà Nội, chuyên nhập khẩu các mặt hàng công nghệ cao. Gần đây, tôi thấy một số mặt hàng trong danh mục nhập khẩu của công ty có vẻ tương tự với các mặt hàng lưỡng dụng mà Bộ Công Thương quản lý. Tôi lo ngại không biết công ty mình có đang vô tình vi phạm quy định về **phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt** hay không và cần làm gì để đảm bảo tuân thủ pháp luật?”
Trả lời
Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng
Nghị định số 81/2019/NĐ-CP quy định chi tiết về các nguyên tắc, chính sách, biện pháp, lực lượng và phương tiện trong công tác phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt (WMD)
[1]. Văn bản này áp dụng cho mọi công dân, cơ quan, tổ chức của Việt Nam, bao gồm cả tàu thuyền, tàu bay mang quốc tịch Việt Nam ở bất cứ đâu. Ngoài ra, các tổ chức quốc tế, tổ chức và người nước ngoài cư trú, hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam cũng là đối tượng chịu sự điều chỉnh của Nghị định này [2].Đặc biệt, nếu các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có quy định khác, thì việc thực hiện sẽ tuân theo các điều ước quốc tế đó. Hoạt động phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt cũng được thực hiện theo Nghị định này cùng với các quy định pháp luật liên quan và các điều ước quốc tế mà Việt Nam đã tham gia
[3].Hàng hóa lưỡng dụng và trách nhiệm liên quan
Với vai trò là chuyên viên xuất nhập khẩu, mối lo ngại của Anh T.V.K về các mặt hàng lưỡng dụng (dual-use goods) là hoàn toàn có cơ sở. Hoạt động phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt không chỉ dừng lại ở các hoạt động ngoại giao hay quân sự mà còn bao gồm các biện pháp kinh tế, thực thi pháp luật nhằm ngăn chặn việc phổ biến và tài trợ phổ biến WMD. Các mặt hàng lưỡng dụng, mặc dù có mục đích dân sự, nhưng cũng có thể bị lạm dụng vào mục đích phát triển vũ khí hủy diệt hàng loạt.
Chính vì vậy, Nghị định số 259/2025/NĐ-CP về kiểm soát thương mại chiến lược đã quy định rõ trách nhiệm của các bộ, cơ quan ngang bộ trong việc quản lý. Cụ thể, Bộ Công Thương có trách nhiệm chủ trì xây dựng Danh mục hàng hóa lưỡng dụng, tổ chức cấp phép đối với các mặt hàng này và cung cấp thông tin cho cơ quan hải quan để phối hợp quản lý. Bộ Công Thương cũng chịu trách nhiệm theo dõi việc thực hiện Chương trình tuân thủ nội bộ của các thương nhân và tổ chức tuyên truyền, hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện quy định về kiểm soát thương mại chiến lược
[5].Đảm bảo tuân thủ pháp luật
Để đảm bảo tuân thủ pháp luật, công ty của Anh T.V.K cần chủ động rà soát kỹ lưỡng danh mục các mặt hàng nhập khẩu, đối chiếu với Danh mục hàng hóa lưỡng dụng do Bộ Công Thương ban hành. Nếu phát hiện các mặt hàng có nguy cơ, cần thực hiện nghiêm túc quy trình xin cấp phép và tuân thủ các quy định về kiểm soát thương mại chiến lược. Nguyên tắc cơ bản trong phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt là phải tuân thủ Hiến pháp, pháp luật, bảo đảm độc lập, chủ quyền và lợi ích quốc gia, đồng thời chủ động phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi vi phạm
[4]. Việc phối hợp chặt chẽ với cơ quan chức năng, như Bộ Công Thương, và tham gia các chương trình tuân thủ nội bộ sẽ giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro pháp lý.