Phân loại và Quy định pháp luật về Thực vật, Động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm
“Chào luật sư, tôi là chị M. ở huyện Củ Chi, TP.HCM. Mấy hôm trước, tôi phát hiện một cây lan rừng rất lạ, hoa đẹp, mọc dại trong vườn nhà mình. Tôi nghe nói có những loài thực vật rừng quý hiếm bị cấm khai thác. Tôi muốn hỏi cây lan của tôi có thuộc nhóm IA, IIA gì đó không, và nếu có thì tôi có bị phạt gì không nếu lỡ động vào nó, hay tôi phải báo cho cơ quan nào?”
Trả lời
1. Hiểu về Thực vật rừng nhóm IA, IIA và Động vật rừng nhóm IB, IIB
Thực vật rừng nhóm IA, IIA và động vật rừng nhóm IB, IIB là những loài thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm theo quy định của Chính phủ. Đây là các loài sinh vật có giá trị đặc biệt về khoa học, kinh tế, môi trường, hoặc có nguy cơ tuyệt chủng cao, cần được bảo vệ nghiêm ngặt. Các loài này thường được liệt kê trong các danh mục cụ thể do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành, ví dụ như Nghị định số 06/2019/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm và thực thi Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp (CITES).
2. Xác định loài và trách nhiệm của chủ vườn
Để xác định cây lan rừng trong vườn nhà chị có thuộc nhóm IA, IIA hay không, chị cần liên hệ với cơ quan kiểm lâm hoặc cơ quan quản lý lâm nghiệp tại địa phương (ví dụ: Chi cục Kiểm lâm TP.HCM, Hạt Kiểm lâm huyện Củ Chi). Họ có chuyên môn để nhận diện chính xác loài cây và cung cấp thông tin về tình trạng pháp lý của nó. Nếu cây lan đó thuộc nhóm nguy cấp, quý, hiếm, chị không được tự ý khai thác, mua bán, hoặc có bất kỳ hành vi nào gây ảnh hưởng đến sự sống của nó. Việc phát hiện và bảo vệ các loài này là rất quan trọng, và chị có thể được hướng dẫn về cách chăm sóc hoặc bàn giao cho cơ quan chức năng để bảo tồn nếu cần thiết.
3. Phạm vi điều chỉnh của các quy định pháp luật liên quan
Điều quan trọng cần lưu ý là các loài thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ (thường bao gồm các loài thuộc nhóm IA, IIA, IB, IIB) có chế độ bảo vệ đặc biệt và thường không thuộc phạm vi điều chỉnh của một số Nghị định xử phạt vi phạm hành chính thông thường về quản lý lâm sản. Cụ thể, Nghị định sửa đổi Nghị định số 157/2013/NĐ-CP (VBHN) quy định rõ rằng: "Nghị định này không điều chỉnh đối với động vật rừng, thực vật rừng thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ theo quy định của Chính phủ"
[1]. Điều này có nghĩa là nếu hành vi vi phạm liên quan đến các loài này, các quy định pháp luật khác nghiêm khắc hơn (ví dụ: Bộ luật Hình sự, Luật Đa dạng sinh học) sẽ được áp dụng thay vì các quy định xử phạt hành chính trong Nghị định này.Các văn bản pháp luật khác có thể điều chỉnh các lĩnh vực khác nhau, ví dụ như quy định về kiểm dịch động vật, sản phẩm động vật thủy sản
[2] hoặc chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng[3]. Do đó, việc xác định đúng loài và tham vấn cơ quan chức năng là bước đầu tiên và quan trọng nhất để chị L.T.M có thể thực hiện đúng các quy định pháp luật hiện hành và bảo vệ tài nguyên quý giá này.