Phân loại loài nguy cấp dựa trên tiểu quần thể
“Chào chuyên gia, tôi là một nông dân ở Lâm Đồng. Gần đây, khi cải tạo đất để trồng cà phê, tôi phát hiện một loại cây lạ mà theo một số nhà khoa học địa phương thì rất hiếm, có thể chỉ còn vài nhóm nhỏ sống rải rác. Tôi nghe nói đến thuật ngữ 'tiểu quần thể' và lo lắng không biết nếu loài cây này được xác định là có 'tiểu quần thể' ít ỏi thì việc canh tác của tôi có bị ảnh hưởng gì không, và làm sao để biết nó có thuộc diện nguy cấp không?”
Trả lời
Tiểu quần thể và việc xác định loài nguy cấp
Chào Anh N.V.T, trường hợp của anh là một ví dụ thực tế về tầm quan trọng của việc bảo tồn đa dạng sinh học. Thuật ngữ "tiểu quần thể" mà anh nghe đề cập đến một nhóm cá thể trong quần thể của một loài bị cách ly và có ít sự trao đổi về mặt di truyền với các nhóm cá thể khác của loài đó. Trong bối cảnh bảo tồn, sự tồn tại của các tiểu quần thể nhỏ và bị cô lập thường là dấu hiệu cho thấy loài đó đang gặp nguy hiểm, cần được quan tâm bảo vệ.
Tiêu chí xác định loài nguy cấp, quý, hiếm
Việc xác định một loài có thuộc diện nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ hay không được quy định chi tiết trong pháp luật Việt Nam. Theo Nghị định số 136/2018/NĐ-CP sửa đổi Nghị định số 44/2014/NĐ-CP, một loài động vật hoặc thực vật hoang dã được xác định là loài có số lượng cá thể còn ít hoặc bị đe dọa tuyệt chủng khi đáp ứng một trong các điều kiện nhất định
[2].Cụ thể, liên quan đến tiểu quần thể, Điều 5 của Nghị định này nêu rõ rằng một loài có thể được coi là nguy cấp nếu quần thể loài ước tính dưới 2.500 cá thể trưởng thành và có một trong các điều kiện như: suy giảm liên tục, hoặc cấu trúc quần thể có dạng bị chia cắt và không có tiểu quần thể nào ước tính có trên 250 cá thể trưởng thành hoặc chỉ có một tiểu quần thể duy nhất
[2]. Điều này có nghĩa là nếu loài cây anh phát hiện có số lượng cá thể trưởng thành ít và các nhóm nhỏ (tiểu quần thể) bị chia cắt, không đủ lớn, thì khả năng cao nó sẽ được xếp vào danh mục loài nguy cấp.Nghị định sửa đổi Nghị định số 160/2013/NĐ-CP cũng quy định về tiêu chí xác định loài và chế độ quản lý loài thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ, cũng như việc ban hành danh mục này
[1]. Điều này tạo cơ sở pháp lý để các cơ quan chức năng đánh giá và đưa ra quyết định chính thức về tình trạng bảo tồn của loài cây mà anh phát hiện.Ảnh hưởng đến việc canh tác và quyền sử dụng đất
Nếu loài cây anh phát hiện được xác định là loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ, việc canh tác trên phần đất có loài cây này có thể bị ảnh hưởng. Thông thường, các hoạt động có thể gây hại đến môi trường sống hoặc sự tồn tại của loài nguy cấp sẽ bị hạn chế hoặc cấm theo quy định pháp luật về bảo tồn đa dạng sinh học. Mặc dù Nghị định này không trực tiếp quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
[3] do phát hiện loài nguy cấp, nhưng các quy định liên quan đến bảo tồn có thể dẫn đến việc hạn chế quyền sử dụng đất của chủ sở hữu để bảo vệ loài.Trong trường hợp này, anh nên liên hệ với cơ quan quản lý môi trường hoặc cơ quan nông nghiệp địa phương tại Lâm Đồng để cung cấp thông tin về loài cây anh tìm thấy. Họ sẽ có thẩm quyền và chuyên môn để tiến hành đánh giá, xác định chính xác tình trạng của loài và hướng dẫn anh về các quy định pháp luật liên quan đến việc bảo vệ loài đó trên đất của mình.