Niêm phong, mở niêm phong vật chứng trong tố tụng hình sự
“Chào luật sư, tôi là chủ một cửa hàng điện thoại ở Quận 1, TP.HCM. Vừa rồi cửa hàng tôi bị trộm đột nhập, mất nhiều tài sản. Công an đã đến khám nghiệm hiện trường và thu giữ một số vật chứng như camera an ninh, dấu vân tay trên cửa. Tôi thấy họ có niêm phong mấy cái hộp đựng vật chứng đó. Tôi thắc mắc là ai là người có quyền thực hiện việc niêm phong, mở niêm phong những vật chứng này? Liệu tôi có được biết hay tham gia vào quá trình đó không?”
Trả lời
Ai là người có thẩm quyền niêm phong, mở niêm phong vật chứng?
Theo quy định pháp luật, "Người tổ chức thực hiện niêm phong, mở niêm phong vật chứng" là những người được cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng hình sự, thi hành án giao nhiệm vụ. Nghị định số 127/2017/NĐ-CP quy định chi tiết về việc này, áp dụng cho các cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng và các bên liên quan đến niêm phong, mở niêm phong vật chứng
[1], [2].Trong vụ việc của anh N.T.T, những người trực tiếp thực hiện việc niêm phong vật chứng tại hiện trường thường là Điều tra viên hoặc cán bộ điều tra thuộc cơ quan công an, dưới sự chỉ đạo của Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng cơ quan điều tra hoặc Kiểm sát viên (nếu có mặt). Tùy vào từng giai đoạn tố tụng (điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án), người có thẩm quyền có thể là Điều tra viên, Kiểm sát viên hoặc Thẩm phán.
Nguyên tắc và yêu cầu khi niêm phong vật chứng
Việc niêm phong, mở niêm phong vật chứng phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc được pháp luật quy định. Cụ thể, phải đảm bảo đúng trình tự, thủ tục, hình thức, thẩm quyền và đặc biệt là phải đảm bảo tính nguyên vẹn của vật chứng. Hoạt động này chỉ được thực hiện khi có yêu cầu phục vụ công tác điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án
[3].Pháp luật cũng quy định mọi vật chứng sau khi thu thập đều phải được niêm phong, trừ một số trường hợp đặc biệt như vật chứng là động vật, thực vật sống, tài liệu đã được đưa vào hồ sơ vụ án, vật chứng mau hỏng hoặc những vật chứng khác mà cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng xét thấy không cần thiết phải niêm phong
[4].Quyền của người liên quan như anh N.T.T
Là chủ cửa hàng bị trộm và là người có tài sản liên quan đến vụ án, anh N.T.T được xem là người liên quan đến niêm phong vật chứng. Pháp luật đảm bảo việc niêm phong, mở niêm phong phải tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân
[3].Trong quá trình khám nghiệm hiện trường và thu giữ vật chứng, anh có quyền được biết và có thể được mời chứng kiến. Các thông tin về vật chứng, quá trình thu giữ, niêm phong sẽ được ghi nhận chi tiết trong biên bản khám nghiệm hiện trường, biên bản thu giữ vật chứng. Anh có quyền yêu cầu làm rõ các vấn đề liên quan đến vật chứng của mình và có thể yêu cầu cung cấp bản sao các biên bản này theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự.