Nghị định thư Nagoya và quy định về tiếp cận, chia sẻ lợi ích nguồn gen
“Chào chuyên gia, tôi là chủ một doanh nghiệp khởi nghiệp nông nghiệp công nghệ cao ở Đà Lạt, Lâm Đồng, chuyên nghiên cứu và phát triển các giống hoa lan quý hiếm bản địa. Tôi nghe nói có 'Nghị định thư Nagoya' gì đó liên quan đến việc khai thác nguồn gen. Tôi muốn biết nó là gì và liệu tôi có cần phải tuân thủ quy định nào khi sử dụng các giống lan rừng để lai tạo không, đặc biệt là về việc chia sẻ lợi ích nếu sản phẩm của tôi thành công?”
Trả lời
1. Nghị định thư Nagoya là gì?
Chào Chị M.T.H, vấn đề chị quan tâm về Nghị định thư Nagoya rất quan trọng đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực khai thác và sử dụng nguồn gen, đặc biệt là trong nông nghiệp công nghệ cao như của chị. Nghị định thư Nagoya là tên viết tắt của Nghị định thư Nagoya về tiếp cận nguồn gen và chia sẻ công bằng, hợp lý lợi ích phát sinh từ việc sử dụng nguồn gen trong khuôn khổ Công ước Đa dạng sinh học. Mục tiêu chính của Nghị định thư này là thúc đẩy việc bảo tồn và sử dụng bền vững đa dạng sinh học thông qua việc thiết lập một khuôn khổ pháp lý rõ ràng cho việc tiếp cận và chia sẻ lợi ích từ nguồn gen.
2. Quy định pháp luật Việt Nam về nguồn gen và chia sẻ lợi ích
Tại Việt Nam, việc quản lý hoạt động tiếp cận để sử dụng và chia sẻ lợi ích từ việc sử dụng nguồn gen thuộc chủ quyền của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được quy định cụ thể. Điều này có nghĩa là, nếu chị sử dụng các giống lan rừng bản địa – vốn là nguồn gen của Việt Nam – để nghiên cứu, lai tạo và phát triển sản phẩm, chị sẽ cần tuân thủ các quy định về quản lý hoạt động tiếp cận để sử dụng và chia sẻ lợi ích từ nguồn gen này
[3]. Mục đích là để đảm bảo rằng bất kỳ lợi ích nào phát sinh từ việc sử dụng nguồn gen đó đều được chia sẻ một cách công bằng và hợp lý, góp phần vào việc bảo tồn đa dạng sinh học.3. Các quy định liên quan trong Thông tư
Thông tư số 47/2014/NĐ-CP sửa đổi Thông tư số 37/2014/TT-BTNMT (VBHN) (07/VBHN-BTNMT) là văn bản pháp luật quan trọng quy định chi tiết nhiều nội dung liên quan đến lĩnh vực tài nguyên và môi trường. Mặc dù các điều khoản cụ thể về Nghị định thư Nagoya và nguồn gen được đề cập rõ ràng tại Điều 1 của Nghị định này
[3], Thông tư này còn có phạm vi điều chỉnh rộng hơn, bao gồm các quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất [1] hoặc quy định về thời gian thực hiện, chỉ tiêu, biểu mẫu, nội dung, phương pháp, trình tự thực hiện, kiểm tra, giao nộp, lưu trữ kết quả thống kê, kiểm kê đất đai và lập bản đồ hiện trạng sử dụng đất của cả nước [2]. Điều này cho thấy sự toàn diện trong quản lý các vấn đề liên quan đến tài nguyên và môi trường. Đối với trường hợp của chị, trọng tâm sẽ là các quy định về tiếp cận nguồn gen và chia sẻ lợi ích.Do đó, khi doanh nghiệp của chị sử dụng các giống lan rừng để lai tạo, phát triển sản phẩm mới, chị cần tìm hiểu kỹ và tuân thủ các quy định về việc xin phép tiếp cận nguồn gen và thỏa thuận về việc chia sẻ lợi ích có thể phát sinh từ việc thương mại hóa sản phẩm. Điều này không chỉ đảm bảo tuân thủ pháp luật mà còn thể hiện trách nhiệm của doanh nghiệp đối với việc bảo tồn đa dạng sinh học của quốc gia.