Năng lực xã hội của người cao tuổi và vai trò trong cộng đồng
“Chào luật sư, bố tôi là ông H.V.A, 70 tuổi, ở Quận 3, TP.HCM, vừa về hưu được vài năm. Trước đây ông rất năng động, tham gia nhiều hoạt động xã hội. Nhưng gần đây, ông ít ra ngoài, hay than buồn chán, cảm thấy mình không còn đóng góp được gì cho gia đình, xã hội nữa. Tôi lo ông bị trầm cảm và muốn tìm cách giúp ông duy trì sự tương tác xã hội. Pháp luật có quy định gì hỗ trợ người cao tuổi như bố tôi không ạ?”
Trả lời
Năng lực xã hội của người cao tuổi và tầm quan trọng
Chào chị N.T.B, tôi hiểu sự lo lắng của chị về tình trạng của bố mình. "Năng lực xã hội của người cao tuổi" được định nghĩa là khả năng duy trì, thích ứng và tham gia vào các mối quan hệ xã hội để giúp họ tiếp tục cống hiến cho gia đình và xã hội. Đây là một yếu tố vô cùng quan trọng đối với sức khỏe tinh thần và chất lượng cuộc sống của người cao tuổi, giúp họ cảm thấy có giá trị và kết nối với cộng đồng.
Việc bố chị H.V.A cảm thấy buồn chán, ít ra ngoài sau khi về hưu là một vấn đề phổ biến mà nhiều người cao tuổi gặp phải. Điều này có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng lực xã hội của ông, dẫn đến cảm giác cô lập và suy giảm sức khỏe.
Chính sách pháp luật về thích ứng với già hóa dân số và nâng cao chất lượng cuộc sống
Mặc dù pháp luật không trực tiếp định nghĩa hay quy định chi tiết về "năng lực xã hội của người cao tuổi", nhưng các văn bản pháp luật hiện hành, đặc biệt là trong lĩnh vực dân số, đã đặt ra những định hướng quan trọng nhằm hỗ trợ người cao tuổi duy trì cuộc sống có ý nghĩa và đóng góp cho xã hội. Cụ thể, pháp luật quy định về việc "thích ứng với già hóa dân số" và "nâng cao chất lượng dân số"
[1]. Điều này thể hiện sự quan tâm của Nhà nước trong việc xây dựng các chính sách và chương trình nhằm đảm bảo người cao tuổi có thể tiếp tục sống khỏe mạnh, năng động và hòa nhập xã hội.Bên cạnh đó, các nguyên tắc trong công tác dân số cũng nhấn mạnh việc "Bảo đảm sự chủ động, tự nguyện, bình đẳng và đề cao trách nhiệm của mỗi cá nhân, cặp vợ chồng, gia đình trong việc thực hiện công tác dân số"
[2]. Điều này có nghĩa là người cao tuổi được khuyến khích và tạo điều kiện để chủ động tham gia vào các hoạt động xã hội, gia đình, và cộng đồng, thay vì bị động. Gia đình và xã hội có trách nhiệm hỗ trợ để họ phát huy vai trò của mình.Vai trò của hệ thống pháp luật trong việc duy trì môi trường xã hội ổn định
Một hệ thống pháp luật vững mạnh, bao gồm cả các quy định về hòa giải, đối thoại tại Tòa án, góp phần tạo nên một môi trường xã hội ổn định và công bằng. Mặc dù Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án 2020 chủ yếu quy định về trình tự, thủ tục giải quyết tranh chấp trước khi Tòa án thụ lý vụ án
[3] và các nguyên tắc như tự nguyện, tôn trọng thỏa thuận của các bên[4], nhưng việc có một cơ chế giải quyết mâu thuẫn hiệu quả sẽ giúp giảm thiểu căng thẳng trong các mối quan hệ, từ đó tạo điều kiện cho mọi công dân, bao gồm cả người cao tuổi, có thể duy trì các mối quan hệ xã hội một cách tích cực và an toàn.Lời khuyên cho gia đình và người cao tuổi
Để giúp bố chị H.V.A duy trì và phát triển năng lực xã hội, chị và gia đình có thể:
* Khuyến khích ông tham gia các hoạt động cộng đồng: Các câu lạc bộ người cao tuổi, hoạt động tình nguyện, hoặc các lớp học kỹ năng phù hợp với sở thích của ông. Điều này giúp ông gặp gỡ, giao lưu và cảm thấy mình vẫn có ích. * Tạo cơ hội để ông tiếp tục cống hiến: Dù đã về hưu, ông vẫn có thể chia sẻ kinh nghiệm, kiến thức của mình với con cháu hoặc những người trẻ hơn. Cảm giác được cống hiến là động lực lớn. * Duy trì sự kết nối gia đình: Thường xuyên trò chuyện, lắng nghe và dành thời gian chất lượng bên ông. Sự quan tâm của gia đình là nền tảng vững chắc nhất. * Tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn: Nếu tình trạng buồn chán kéo dài, chị nên cân nhắc đưa ông đi khám bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời. Các chính sách về y tế cho người cao tuổi cũng là một phần của việc nâng cao chất lượng dân số.
Việc chủ động tạo dựng môi trường thuận lợi và khuyến khích sự tham gia của người cao tuổi là cách hiệu quả nhất để phát huy năng lực xã hội của họ, giúp họ sống vui, sống khỏe và tiếp tục là thành viên tích cực của gia đình và xã hội.