Kiểm soát và xử lý sinh vật gây hại lạ trong nhập khẩu
“Chào chuyên gia, tôi là anh Hùng, một chủ vườn cây cảnh ở Biên Hòa, Đồng Nai. Vừa rồi tôi có nhập một lô cây giống hoa lan từ Thái Lan về để mở rộng vườn. Khi kiểm tra, tôi phát hiện trên một số cây có một loại côn trùng lạ, chưa từng thấy ở Việt Nam, trông rất khác so với các loại sâu bệnh thông thường. Tôi lo lắng không biết đây có phải là loại **sinh vật gây hại lạ** mà báo đài hay nói không, và nếu đúng thì tôi phải làm gì để không bị phạt hay gây hại cho vườn cây khác? Liệu tôi có phải chịu trách nhiệm gì không?”
Trả lời
Sinh vật gây hại lạ và nguy cơ đối với nông nghiệp
Theo định nghĩa, sinh vật gây hại lạ là những sinh vật gây hại chưa xác định được tên khoa học và chưa từng được phát hiện ở Việt Nam. Việc phát hiện loại côn trùng lạ trên lô cây giống nhập khẩu của anh Hùng là một vấn đề nghiêm trọng, tiềm ẩn nguy cơ lây lan dịch bệnh, gây hại lớn cho nông nghiệp và môi trường sinh thái của Việt Nam. Các sinh vật này có thể không có thiên địch tự nhiên tại Việt Nam, dẫn đến khả năng phát triển nhanh chóng và khó kiểm soát.
Trách nhiệm và hành động cần thiết khi phát hiện
Khi phát hiện sinh vật gây hại lạ trên vật thể nhập khẩu như trường hợp của anh Hùng, việc đầu tiên và quan trọng nhất là phải ngừng ngay việc phân tán lô hàng và thông báo khẩn cấp cho cơ quan chức năng có thẩm quyền. Cụ thể, anh cần liên hệ với Chi cục Kiểm dịch thực vật vùng hoặc cơ quan quản lý chuyên ngành thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Việc không khai báo hoặc không làm thủ tục kiểm dịch thực vật trước khi nhập khẩu, hoặc đưa vật thể thuộc diện kiểm dịch thực vật vào Việt Nam mà không làm thủ tục kiểm dịch tại cửa khẩu có thể bị xử phạt hành chính
[3].Mặc dù việc kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa nhập khẩu như sữa bột cũng được Tổng cục Hải quan hướng dẫn theo quy định của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn
[2], nhưng đối với cây giống, quy trình kiểm dịch thực vật là bắt buộc. Anh Hùng cần hợp tác chặt chẽ với cơ quan kiểm dịch để họ tiến hành lấy mẫu, giám định và đưa ra biện pháp xử lý phù hợp, có thể là xử lý tiêu hủy, tái xuất hoặc các biện pháp cách ly đặc biệt.Quy định pháp luật và mức xử phạt
Pháp luật Việt Nam có những quy định chặt chẽ về kiểm dịch thực vật nhằm ngăn chặn sự xâm nhập của các loại sinh vật gây hại. Cụ thể, Nghị định sửa đổi Nghị định số 01/2019/NĐ-CP quy định về các hành vi vi phạm trong kiểm dịch thực vật xuất khẩu, nhập khẩu và quá cảnh. Nếu anh Hùng không làm thủ tục khai báo kiểm dịch thực vật trước khi nhập khẩu, anh có thể bị phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng
[3]. Nghiêm trọng hơn, nếu đưa vật thể thuộc diện kiểm dịch thực vật vào lãnh thổ Việt Nam mà không làm thủ tục kiểm dịch tại cửa khẩu, mức phạt có thể từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng [3].Ngoài ra, việc vận chuyển, quá cảnh vật thể thuộc diện kiểm dịch thực vật mà không thực hiện các biện pháp ngăn chặn sinh vật gây hại theo quy định của Việt Nam cũng có thể bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng
[3]. Mặc dù Điều luật 3 chủ yếu đề cập đến xử lý thuế đối với nhiên liệu trên tàu biển [1], nó cũng là một phần của hệ thống kiểm soát hàng hóa tại cửa khẩu, nơi các quy định về kiểm dịch được áp dụng. Do đó, việc tuân thủ các quy định về khai báo và kiểm dịch là hết sức cần thiết để tránh các rủi ro pháp lý và bảo vệ nông nghiệp nước nhà.