Không gian thực hành di sản văn hóa phi vật thể và trách nhiệm bảo tồn

Trả lời

Chào bà Hạnh, tôi hiểu sự lo lắng của bà về việc các không gian thực hành di sản văn hóa phi vật thể của làng nghề gốm Bát Tràng đang bị thu hẹp. Đây là một vấn đề rất quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Pháp luật hiện hành đã có những quy định cụ thể để bảo vệ những không gian này.

Định nghĩa và tầm quan trọng của Không gian thực hành

Theo Nghị định số 39/2024/NĐ-CP, không gian thực hành di sản văn hóa phi vật thể được định nghĩa là "nơi di sản văn hóa phi vật thể được cộng đồng chủ thể sáng tạo, thể hiện, duy trì và lưu truyền với đầy đủ ý nghĩa, bản chất và giá trị". Điều này có nghĩa là những lò nung gốm truyền thống, sân đình nơi diễn ra các điệu múa lễ hội hay bất kỳ địa điểm nào mà cộng đồng làng Bát Tràng dùng để thực hành, truyền dạy và gìn giữ nghề gốm, đều được xem là không gian thực hành quan trọng. Việc bảo vệ những không gian này là yếu tố then chốt để đảm bảo tính liên tục và giá trị đích thực của di sản.

Khung pháp lý bảo vệ không gian thực hành

Nghị định số 39/2024/NĐ-CP quy định các biện pháp quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể ở Việt Nam, bao gồm cả những di sản nằm trong danh sách của UNESCO và danh mục quốc gia ^[1]. Nghị định này áp dụng cho các cơ quan nhà nước, tổ chức, cộng đồng và cá nhân có liên quan đến hoạt động quản lý, bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể ^[2]. Điều này khẳng định rằng cộng đồng làng Bát Tràng, với tư cách là chủ thể của di sản, và các cơ quan quản lý, đều có trách nhiệm và quyền lợi trong việc bảo vệ các không gian này.

Nguyên tắc bảo tồn không gian thực hành di sản

Điều 4 của Nghị định 39/2024/NĐ-CP quy định rõ các nguyên tắc trong thực hành di sản văn hóa phi vật thể, trong đó nhấn mạnh việc "Bảo đảm gìn giữ giá trị của di sản với các hình thức thể hiện, hiểu biết, kỹ năng, kỹ thuật và không gian thực hành liên quan; không đưa những yếu tố không phù hợp vào di sản" ^[3]. Điều này có nghĩa là khi thực hành nghề gốm hay các điệu múa truyền thống, cộng đồng phải đảm bảo duy trì tính liên tục và không làm mai một di sản. Các không gian truyền thống, như lò nung hay sân lễ hội, cần được bảo vệ để giữ nguyên ý nghĩa và bản chất của di sản. Việc chuyển đổi mục đích sử dụng hoặc thu hẹp các không gian này mà không có sự cân nhắc kỹ lưỡng có thể đi ngược lại nguyên tắc này, làm ảnh hưởng đến khả năng duy trì và phát triển của di sản.

Lời khuyên cho cộng đồng làng Bát Tràng

Để bảo vệ các không gian thực hành di sản của làng mình, cộng đồng làng Bát Tràng có thể: