Khái niệm và vai trò của Gia đình theo pháp luật
“Chào Tuvannhanh.com, tôi là nông dân ở Lâm Đồng. Gia đình tôi có một mảnh đất nông nghiệp đang muốn làm thủ tục xin giao đất lâm nghiệp để trồng rừng, nhưng tôi đang băn khoăn không biết liệu gia đình tôi có được coi là 'hộ gia đình' theo luật để được giao đất không. Cụ thể, tôi có nuôi một đứa cháu mồ côi từ nhỏ, giờ cháu đã lớn và sống chung với vợ chồng tôi như con ruột. Liệu trường hợp của cháu có được tính vào 'hộ gia đình' khi làm thủ tục không?”
Trả lời
Khái niệm Gia đình theo quy định pháp luật
Theo Luật Hôn nhân và gia đình sửa đổi 2025 (VBHN), gia đình được định nghĩa là "tập hợp những người gắn bó với nhau do hôn nhân, quan hệ huyết thống hoặc quan hệ nuôi dưỡng, làm phát sinh các quyền và nghĩa vụ giữa họ với nhau theo quy định của Luật này." Điều 1 của Luật này cũng quy định rõ phạm vi điều chỉnh bao gồm chế độ hôn nhân và gia đình, chuẩn mực pháp lý cho cách ứng xử giữa các thành viên gia đình
[1]. Như vậy, trường hợp của chú, việc nuôi dưỡng cháu mồ côi đã tạo lập một quan hệ gia đình hợp pháp, và cháu sẽ được coi là thành viên trong gia đình của chú.Quyền và nghĩa vụ của các thành viên trong gia đình
Sự gắn bó trong gia đình không chỉ là tình cảm mà còn phát sinh các quyền và nghĩa vụ pháp lý. Điều 2 của Luật Hôn nhân và gia đình sửa đổi 2025 nhấn mạnh nguyên tắc xây dựng gia đình ấm no, tiến bộ, hạnh phúc, trong đó các thành viên gia đình có nghĩa vụ tôn trọng, quan tâm, chăm sóc, giúp đỡ nhau
[2]. Điều này khẳng định mối quan hệ nuôi dưỡng giữa chú và cháu tạo ra các nghĩa vụ tương trợ lẫn nhau, tương tự như quan hệ cha mẹ - con cái ruột thịt. Pháp luật cũng bảo vệ các quan hệ hôn nhân và gia đình được xác lập theo quy định, bao gồm cả quan hệ nuôi dưỡng [3].Liên hệ với việc giao đất cho hộ gia đình
Trong trường hợp của chú, việc cháu mồ côi sống chung và được chú nuôi dưỡng đã hình thành quan hệ gia đình theo quy định pháp luật. Khi xét đến việc giao đất lâm nghiệp, Nghị định số 163/1999/NĐ-CP quy định Ủy ban nhân dân cấp huyện có thẩm quyền quyết định giao đất, cho thuê đất lâm nghiệp cho hộ gia đình, cá nhân
[4]. Mặc dù Luật Đất đai hiện hành không định nghĩa cụ thể "hộ gia đình" nhưng về cơ bản, "hộ gia đình" được hiểu là những người có quan hệ gia đình theo quy định của pháp luật hôn nhân và gia đình cùng sống chung và có tài sản chung hoặc cùng quyền lợi trong một tài sản nhất định (như quyền sử dụng đất). Do đó, với việc cháu đã được nuôi dưỡng và sống chung như thành viên gia đình, cháu hoàn toàn có thể được tính vào "hộ gia đình" của chú khi làm thủ tục xin giao đất lâm nghiệp, đảm bảo quyền lợi của cả gia đình chú.