Khái niệm và Phạm vi điều chỉnh của pháp luật liên quan đến Sinh trắc học
“Chào luật sư, tôi là Chị N.T.H, hiện đang làm IT ở Quận 1, TP.HCM. Gần đây, tôi thấy nhiều nơi thu thập dấu vân tay, nhận diện khuôn mặt để điểm danh hoặc mở khóa. Tôi thắc mắc không biết **sinh trắc học** là gì và những hoạt động thu thập, sử dụng dữ liệu này có được pháp luật Việt Nam quy định không? Liệu có luật nào bảo vệ thông tin sinh trắc của tôi không?”
Trả lời
1. Khái niệm Sinh trắc học
Sinh trắc học được hiểu là những thuộc tính vật lý, đặc điểm sinh học cá biệt và ổn định của một người để nhận diện, phân biệt người này với người khác. Các ví dụ phổ biến của dữ liệu sinh trắc học bao gồm dấu vân tay, nhận diện khuôn mặt, mống mắt, giọng nói, và cấu trúc DNA. Đây là những thông tin đặc thù, mang tính cá nhân cao và có thể được sử dụng để xác định danh tính một cách duy nhất.
2. Phạm vi điều chỉnh của các văn bản pháp luật
Pháp luật Việt Nam có nhiều văn bản quy định về các lĩnh vực khác nhau, mỗi văn bản có phạm vi điều chỉnh riêng biệt để đảm bảo quản lý và điều hành xã hội hiệu quả. Ví dụ, Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi 2023 tập trung vào các hoạt động bảo vệ môi trường, quyền và trách nhiệm của các chủ thể liên quan đến môi trường
[1]. Tương tự, các quy định về quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ được điều chỉnh bởi một pháp lệnh riêng biệt nhằm bảo vệ an ninh quốc gia và trật tự, an toàn xã hội [2].Trong lĩnh vực thi hành án, Luật Thi hành án hình sự 2025 quy định cụ thể về nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh, bao gồm cả việc đề nghị Tòa án trưng cầu giám định pháp y, pháp y tâm thần đối với phạm nhân trong một số trường hợp cụ thể
[3]. Mặc dù việc giám định pháp y có liên quan đến các đặc điểm sinh học của con người, nhưng đây là một khía cạnh chuyên biệt trong tố tụng hình sự, khác với việc thu thập và sử dụng dữ liệu sinh trắc học cho mục đích nhận diện thông thường.3. Quy định về dữ liệu sinh trắc học và bảo vệ thông tin cá nhân
Các văn bản pháp luật nêu trên không trực tiếp quy định về việc thu thập và sử dụng dữ liệu sinh trắc học trong các hoạt động dân sự hoặc thương mại thông thường. Tuy nhiên, việc thu thập, xử lý và bảo vệ dữ liệu sinh trắc học của cá nhân được điều chỉnh bởi các quy định pháp luật khác về bảo vệ dữ liệu cá nhân và an ninh mạng. Các quy định này nhằm đảm bảo rằng thông tin cá nhân, bao gồm cả dữ liệu sinh trắc học, được thu thập và sử dụng một cách hợp pháp, có sự đồng ý của chủ thể dữ liệu và được bảo vệ khỏi các hành vi lạm dụng hoặc lộ lọt thông tin. Do đó, mặc dù các luật cụ thể được trích dẫn ở trên không đề cập trực tiếp, nhưng các hoạt động liên quan đến sinh trắc học vẫn nằm trong khuôn khổ pháp luật chung về bảo vệ thông tin cá nhân tại Việt Nam.