Khái niệm và công tác dân số theo quy định pháp luật
“Chị H.T.L, cán bộ phòng Quy hoạch đô thị ở quận Ninh Kiều, Cần Thơ, đang xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội cho địa phương. Chị băn khoăn không biết khi nhắc đến 'dân số' trong các văn bản pháp luật thì cần hiểu theo nghĩa rộng hay hẹp, và công tác liên quan đến dân số sẽ bao gồm những gì để chị có thể lồng ghép hiệu quả vào kế hoạch của mình.”
Trả lời
1. Dân số được hiểu như thế nào theo quy định pháp luật?
Theo quy định pháp luật, cụ thể là Luật số 43/2013/QH13, dân số được định nghĩa là tập hợp người sinh sống trong một quốc gia, khu vực, vùng địa lý kinh tế hoặc một đơn vị hành chính. Điều này cho thấy khái niệm dân số không chỉ dừng lại ở số lượng người mà còn bao hàm cả sự phân bố theo không gian địa lý, rất quan trọng đối với công tác quy hoạch của chị L.
2. Phạm vi và nguyên tắc của công tác dân số
Công tác dân số có phạm vi điều chỉnh rất rộng, bao gồm nhiều khía cạnh quan trọng. Cụ thể, Luật quy định về truyền thông, vận động, giáo dục về dân số; duy trì mức sinh thay thế, giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh; thích ứng với già hóa dân số; nâng cao chất lượng dân số; và các điều kiện bảo đảm thực hiện công tác dân số
[1].Khi thực hiện công tác dân số, cần tuân thủ các nguyên tắc cơ bản như bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân, gắn với phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường, bản sắc văn hóa dân tộc. Đồng thời, phải đảm bảo sự chủ động, tự nguyện, bình đẳng và đề cao trách nhiệm của mỗi cá nhân, cặp vợ chồng, gia đình. Đặc biệt, cần đảm bảo cân bằng, hài hoà giữa quyền và nghĩa vụ của công dân, doanh nghiệp, và trách nhiệm của Nhà nước
[2].3. Lồng ghép yếu tố dân số vào kế hoạch phát triển
Đối với công việc của chị L. trong phòng Quy hoạch đô thị, việc lồng ghép yếu tố dân số vào chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chương trình, đề án, dự án phát triển kinh tế - xã hội là vô cùng cần thiết. Các yếu tố dân số cần lồng ghép bao gồm quy mô, cơ cấu và phân bố dân số. Việc lồng ghép này phải đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ giữa các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chương trình, đề án, dự án phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, nhằm thực hiện mục tiêu phát triển bền vững và giải quyết các mối quan hệ giữa dân số và phát triển, phù hợp với mục tiêu chính sách dân số
[3]. Điều này có nghĩa là khi chị L. xây dựng kế hoạch, chị cần xem xét không chỉ số lượng người dân hiện tại mà còn cả dự báo về quy mô, cơ cấu tuổi, giới tính, và cách thức dân cư sẽ phân bố trong tương lai để đưa ra các giải pháp quy hoạch phù hợp về nhà ở, hạ tầng, dịch vụ công cộng.