Hỗ trợ năng lực xã hội của người cao tuổi
“Chào luật sư, tôi là cô Hạnh, năm nay 70 tuổi, sống ở quận Đống Đa, Hà Nội. Tôi về hưu đã lâu, con cái bận rộn nên nhiều khi thấy mình ít được tham gia các hoạt động xã hội như trước. Tôi nghe nói có khái niệm 'năng lực xã hội của người cao tuổi' mà nhà nước quan tâm. Không biết pháp luật có quy định gì để hỗ trợ người cao tuổi như tôi duy trì các mối quan hệ và tiếp tục đóng góp không ạ?”
Trả lời
Chào cô Hạnh, vấn đề cô quan tâm về năng lực xã hội của người cao tuổi và sự hỗ trợ từ pháp luật là một chủ đề rất quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang đối mặt với quá trình già hóa dân số nhanh chóng. Mặc dù pháp luật hiện hành không định nghĩa trực tiếp "năng lực xã hội của người cao tuổi", nhưng các quy định liên quan đến công tác dân số đã đặt nền tảng cho việc xây dựng các chính sách nhằm hỗ trợ người cao tuổi duy trì sự tham gia và đóng góp cho xã hội.
Thích ứng với già hóa dân số và vai trò của người cao tuổi
Pháp luật Việt Nam đã nhận thức rõ sự cần thiết phải thích ứng với già hóa dân số. Cụ thể, Luật Dân số quy định về việc "thích ứng với già hóa dân số" là một trong những nội dung điều chỉnh quan trọng của luật này
[1]. Điều này cho thấy Nhà nước đã có định hướng rõ ràng trong việc xây dựng các chính sách để đảm bảo người cao tuổi không chỉ được chăm sóc mà còn có thể tiếp tục duy trì các mối quan hệ xã hội, thích nghi với những thay đổi và phát huy vai trò của mình. Việc duy trì khả năng duy trì, thích ứng và tham gia vào các mối quan hệ xã hội của người cao tuổi là yếu tố then chốt để họ tiếp tục cống hiến cho gia đình và xã hội.Nguyên tắc bảo vệ quyền và lồng ghép yếu tố dân số
Để hỗ trợ năng lực xã hội của người cao tuổi, các nguyên tắc trong công tác dân số đóng vai trò định hướng quan trọng. Luật Dân số nhấn mạnh việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân trong lĩnh vực dân số, gắn với phát triển kinh tế - xã hội và bản sắc văn hóa dân tộc
[2]. Điều này bao gồm cả quyền được tham gia, được cống hiến của người cao tuổi. Đồng thời, việc lồng ghép các yếu tố dân số vào xây dựng và triển khai các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của cả nước, từng địa phương và từng tổ chức là nguyên tắc bắt buộc [2], [3]. Các yếu tố dân số này bao gồm cả cơ cấu dân số, trong đó có tỷ lệ người cao tuổi.Từ quy định đến chính sách hỗ trợ thực tiễn
Việc lồng ghép yếu tố dân số và nguyên tắc bảo vệ quyền lợi đã tạo cơ sở pháp lý để các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội xây dựng các chương trình, đề án cụ thể nhằm hỗ trợ người cao tuổi. Điều này có thể bao gồm việc tạo điều kiện cho người cao tuổi tham gia các câu lạc bộ, hội nhóm, các hoạt động văn hóa, thể thao, tình nguyện tại địa phương. Mục tiêu là giúp cô và những người cao tuổi khác có thêm cơ hội để duy trì các mối quan hệ xã hội, chia sẻ kinh nghiệm, kiến thức, và tiếp tục cống hiến cho cộng đồng, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống và giảm thiểu cảm giác cô lập. Các chính sách này cũng hướng tới việc đảm bảo cân bằng, hài hoà giữa quyền và nghĩa vụ của công dân, trong đó người cao tuổi vẫn là một phần không thể thiếu của xã hội
[2].