Giá thị trường và quyền tự định giá của doanh nghiệp
“Chào Tuvannhanh.com, tôi là chủ một quán cà phê nhỏ ở Quận 1, TP.HCM. Gần đây, giá nguyên vật liệu đầu vào cứ tăng liên tục, tôi muốn điều chỉnh giá bán đồ uống và thức ăn để bù đắp chi phí. Nhưng tôi lại nghe nói nhiều về 'mặt bằng giá thị trường' và thấy có thông tin Nhà nước đang cố gắng bình ổn giá. Vậy tôi có được tự do định giá sản phẩm của mình không, hay phải theo 'mặt bằng giá thị trường' đó? Nếu không theo thì có bị phạt gì không?”
Trả lời
Hiểu về "Mặt bằng giá thị trường" và quyền tự định giá
"Mặt bằng giá thị trường" được hiểu là mức giá bình quân phổ biến của hàng hóa, dịch vụ trên thị trường trong một khoảng thời gian và không gian nhất định, thường được phản ánh qua các chỉ số giá tiêu dùng, chỉ số giá sản xuất. Đây là một khái niệm mang tính tham chiếu, giúp các chủ thể kinh doanh và cơ quan quản lý có cái nhìn tổng quan về diễn biến giá cả trên thị trường.
Theo quy định của pháp luật hiện hành, các tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ như quán cà phê của chị H.T.L về cơ bản có quyền tự định giá sản phẩm của mình. Luật Giá sửa đổi 2025 quy định rõ về quyền và nghĩa vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân, người tiêu dùng trong lĩnh vực giá
[1], và áp dụng đối với tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ[2]. Điều này có nghĩa là chị có quyền chủ động điều chỉnh giá bán đồ uống và thức ăn để phù hợp với chi phí đầu vào và chiến lược kinh doanh của mình.Vai trò của Nhà nước trong quản lý giá
Mặc dù doanh nghiệp có quyền tự định giá, nhưng Nhà nước vẫn thực hiện vai trò quản lý, điều tiết giá nhằm đảm bảo sự ổn định của nền kinh tế và bảo vệ quyền lợi của các bên. Nguyên tắc quản lý, điều tiết giá của Nhà nước là theo cơ chế thị trường, nhưng phải phù hợp với chính sách phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời bảo đảm công khai, minh bạch, tôn trọng quyền tự định giá, cạnh tranh về giá của tổ chức, cá nhân kinh doanh. Mục tiêu là bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng, tổ chức, cá nhân kinh doanh và Nhà nước, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội
[3].Điều này có nghĩa là, Nhà nước sẽ can thiệp vào giá trong những trường hợp cần thiết, đặc biệt đối với các hàng hóa, dịch vụ thiết yếu hoặc độc quyền, nhằm bình ổn thị trường. Tuy nhiên, đối với các mặt hàng kinh doanh thông thường như đồ uống, thức ăn tại quán cà phê, việc định giá chủ yếu vẫn thuộc về quyền của chủ doanh nghiệp, miễn là không có hành vi cạnh tranh không lành mạnh hoặc vi phạm các quy định pháp luật khác về giá (ví dụ: găm hàng, đẩy giá bất hợp lý trong tình huống khẩn cấp).
Lời khuyên cho doanh nghiệp của bạn
Chị H.T.L hoàn toàn có thể điều chỉnh giá bán đồ uống và thức ăn tại quán cà phê của mình để phù hợp với chi phí nguyên vật liệu đầu vào tăng cao. Việc này là quyền tự chủ của doanh nghiệp trong cơ chế thị trường. Tuy nhiên, chị cần lưu ý một số điểm sau: