Giá độc quyền và biện pháp quản lý
“Chị là chủ cửa hàng tạp hóa ở Quận 1, TP.HCM. Gần đây, giá nhập một số mặt hàng thiết yếu từ nhà phân phối độc quyền tăng đột biến, khiến chị khó cạnh tranh và người tiêu dùng phải mua với giá cao. Chị muốn biết liệu đây có phải là tình trạng giá độc quyền không và có cách nào để bảo vệ quyền lợi của mình không?”
Trả lời
Giá độc quyền là gì?
Theo định nghĩa, giá độc quyền là giá hàng hoá, dịch vụ chỉ do một tổ chức, cá nhân duy nhất bán hoặc mua trên thị trường, hoặc là giá của các tổ chức, cá nhân liên kết độc quyền chiếm phần lớn thị phần, có sức mạnh chi phối giá thị trường. Trong trường hợp của chị H.T.L, nếu nhà phân phối mà chị đang nhập hàng là đơn vị duy nhất cung cấp mặt hàng đó hoặc cùng với các đơn vị liên kết khác đang chiếm phần lớn thị phần và có khả năng chi phối giá thị trường, thì đây có thể được xem là trường hợp liên quan đến giá độc quyền.
Vai trò của Nhà nước trong quản lý giá độc quyền
Nhà nước tôn trọng quyền tự định giá và cạnh tranh về giá, nhưng cũng sử dụng các biện pháp cần thiết để bình ổn giá, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh, của người tiêu dùng và lợi ích của Nhà nước
[2]. Mục tiêu của việc bình ổn giá là kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế - xã hội và bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng [3]. Điều này có nghĩa là quyền lợi của chị H.T.L và người tiêu dùng khi đối mặt với giá nhập hàng tăng bất thường có thể được bảo vệ.Khi nào và làm thế nào để điều tra giá độc quyền?
Khi giá hàng hoá, dịch vụ biến động bất thường có dấu hiệu do độc quyền hoặc liên kết độc quyền gây ra, cơ quan có thẩm quyền quản lý nhà nước về giá có quyền điều tra chi phí sản xuất, lưu thông và giá cả của các tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hoá, dịch vụ độc quyền
[1]. Cụ thể, Bộ Tài chính hoặc Sở Tài chính sẽ tiến hành điều tra khi có đơn tố cáo của tổ chức đại diện cho ngành sản xuất hoặc người tiêu dùng, hoặc khi cơ quan nhà nước phát hiện dấu hiệu lợi dụng độc quyền về giá [1].Chị H.T.L cần làm gì?
Trong tình huống này, chị H.T.L có thể tập hợp các bằng chứng về việc tăng giá bất thường và khả năng chi phối thị trường của nhà phân phối. Sau đó, chị có thể liên hệ với các tổ chức đại diện cho người tiêu dùng hoặc các hiệp hội ngành hàng để được hỗ trợ làm đơn tố cáo gửi đến Sở Tài chính TP.HCM. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên cũng có vai trò giám sát việc thi hành pháp luật về giá và động viên nhân dân thực hiện các quy định này
[4]. Việc này có thể giúp cơ quan nhà nước có thẩm quyền tiến hành điều tra và xử lý nếu phát hiện hành vi lợi dụng độc quyền về giá.