Đơn vị dự toán ngân sách và nghĩa vụ công khai tài chính
“Chào luật sư, tôi là Chị Hằng, làm việc tại một trung tâm y tế dự phòng ở TP. Hồ Chí Minh. Trung tâm của tôi nhận ngân sách từ nhà nước và cũng có một số nguồn thu từ các dịch vụ khám chữa bệnh. Tôi thắc mắc là trung tâm có phải công khai các khoản thu chi này không, đặc biệt là các khoản đóng góp từ bệnh nhân? Tôi nghe nói về 'đơn vị dự toán ngân sách' nhưng không rõ nghĩa là gì và áp dụng thế nào cho trường hợp của chúng tôi.”
Trả lời
Chào chị N.T.H,
Vấn đề chị quan tâm về việc công khai thu chi tại Trung tâm Y tế dự phòng là một nội dung quan trọng trong quản lý tài chính công. Trung tâm của chị, với việc nhận ngân sách từ nhà nước và có các nguồn thu dịch vụ, chính là một đơn vị dự toán ngân sách.
Định nghĩa và vai trò của Đơn vị dự toán ngân sách
Theo quy định, đơn vị dự toán ngân sách được hiểu là cơ quan, tổ chức, đơn vị được cấp có thẩm quyền giao dự toán ngân sách. Điều này có nghĩa là Trung tâm Y tế dự phòng của chị, khi được giao một khoản ngân sách cụ thể từ nhà nước để hoạt động, sẽ được coi là một đơn vị dự toán ngân sách. Các đơn vị này đóng vai trò thiết yếu trong việc thực hiện các nhiệm vụ được giao, sử dụng nguồn lực công một cách hiệu quả và có trách nhiệm. Ngay cả các cơ quan cấp cao như Quốc hội cũng tham gia vào quá trình phê chuẩn các thành viên Chính phủ, những người sẽ quản lý và phân bổ ngân sách cho các đơn vị này
[3].Nghĩa vụ công khai, minh bạch về tài chính
Là một đơn vị dự toán ngân sách, Trung tâm Y tế dự phòng của chị có nghĩa vụ rất rõ ràng về việc công khai, minh bạch các hoạt động tài chính. Cụ thể, các cấp ngân sách và đơn vị dự toán ngân sách phải công khai chi tiết số liệu dự toán và quyết toán đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định, phê chuẩn, kể cả khoản ngân sách bổ sung
[1].Đặc biệt, đối với trường hợp của Trung tâm có nguồn thu và các khoản chi từ các khoản đóng góp của tổ chức, cá nhân (như các khoản thu dịch vụ từ bệnh nhân mà chị đề cập), đơn vị phải công khai mục đích huy động, kết quả huy động và hiệu quả việc sử dụng các nguồn huy động này
[1]. Ví dụ, các cơ quan như Tổng cục Hải quan, một đơn vị thuộc Bộ Tài chính, cũng phải tuân thủ các quy định về quản lý và công khai tài chính trong các hoạt động của mình, dù là các hoạt động chuyên ngành như xử lý thuế đối với nhiên liệu trên tàu biển [2].Tầm quan trọng của việc công khai tài chính
Việc công khai tài chính không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn giúp tăng cường tính giải trình, minh bạch trong quản lý và sử dụng ngân sách nhà nước. Điều này giúp người dân, bao gồm cả bệnh nhân và nhân viên như chị, có thể giám sát và hiểu rõ hơn về cách thức các nguồn lực công được sử dụng, từ đó nâng cao niềm tin và hiệu quả hoạt động của đơn vị.