Định nghĩa và ý nghĩa của Người thân thích trong pháp luật
“Chào luật sư, tôi là chị Hoa ở quận 3, TP.HCM. Tôi đang làm việc ở một công ty xuất nhập khẩu. Gần đây, tôi có một vụ kiện tranh chấp đất đai với hàng xóm. Tòa án có phân công một thẩm phán, nhưng tôi nghe nói thẩm phán này lại là anh họ của bên hàng xóm. Tôi lo lắng quá, không biết liệu thẩm phán đó có được tiếp tục xử lý vụ án của tôi không? Anh họ có được coi là người thân thích không ạ?”
Trả lời
Khái niệm "Người thân thích" theo pháp luật
Theo quy định của pháp luật Việt Nam, đặc biệt là trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình, thuật ngữ "Người thân thích" được định nghĩa khá rõ ràng. Cụ thể, người thân thích bao gồm những người có quan hệ hôn nhân, quan hệ nuôi dưỡng, người có cùng dòng máu về trực hệ và người có họ trong phạm vi ba đời.
Để hiểu rõ hơn, cùng dòng máu về trực hệ là những người có quan hệ cha, mẹ, con; ông, bà, cháu. Còn người có họ trong phạm vi ba đời được xác định như sau: đời thứ nhất là cha, mẹ; đời thứ hai là anh, chị, em ruột; đời thứ ba là ông, bà nội, ông, bà ngoại, cô, dì, chú, bác ruột và cháu ruột
[2]. Như vậy, anh họ của hàng xóm thuộc vào nhóm người có họ trong phạm vi ba đời.Trường hợp thẩm phán có "người thân thích" liên quan đến vụ án
Trường hợp của chị Hoa là một ví dụ điển hình về việc cần xác định "người thân thích" để đảm bảo tính khách quan và công bằng trong tố tụng. Pháp luật tố tụng dân sự quy định rõ các trường hợp Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân phải từ chối tiến hành tố tụng hoặc bị thay đổi. Một trong số đó là khi họ cùng trong một Hội đồng xét xử và là người thân thích với nhau
[3].Mặc dù quy định này chủ yếu áp dụng cho các thành viên trong cùng một Hội đồng xét xử, nhưng tinh thần của pháp luật là đảm bảo sự vô tư, khách quan của người tiến hành tố tụng. Việc một Thẩm phán có người thân thích (là anh họ) của một bên đương sự trong vụ án là cơ sở để yêu cầu thay đổi Thẩm phán đó. Điều này nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên, đảm bảo nguyên tắc công bằng, bình đẳng trong tố tụng dân sự
[1].Chị Hoa hoàn toàn có quyền gửi đơn yêu cầu thay đổi Thẩm phán đến Chánh án Tòa án đang giải quyết vụ việc của mình, kèm theo các chứng cứ chứng minh mối quan hệ thân thích giữa Thẩm phán và bên hàng xóm.
Tầm quan trọng của việc xác định "Người thân thích" trong đời sống pháp luật
Việc xác định "Người thân thích" không chỉ quan trọng trong tố tụng mà còn có ý nghĩa trong nhiều lĩnh vực pháp luật khác. Ví dụ, Luật Hôn nhân và gia đình cấm kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng giữa những người cùng dòng máu về trực hệ hoặc giữa những người có họ trong phạm vi ba đời
[2]. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc hiểu rõ khái niệm này để tuân thủ pháp luật và bảo vệ các giá trị đạo đức xã hội.