Dịch vụ dân số và quyền tiếp cận

Trả lời

1. Định nghĩa và phạm vi của Dịch vụ dân số

Theo quy định pháp luật, Dịch vụ dân số bao gồm các hoạt động rất rộng nhằm phục vụ công tác dân số. Cụ thể, đó là việc cung cấp thông tin, dữ liệu dân số; truyền thông, vận động, giáo dục về dân số; cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản, kế hoạch hóa gia đình, dịch vụ nâng cao chất lượng dân số, dịch vụ chăm sóc người cao tuổi và các hoạt động khác theo quy định của pháp luật. ^[1] Các hoạt động này nhằm mục tiêu chung là truyền thông, vận động, giáo dục về dân số; duy trì mức sinh thay thế, giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh; thích ứng với già hóa dân số; nâng cao chất lượng dân số; và đảm bảo thực hiện công tác dân số. ^[2]

Như vậy, các dịch vụ tư vấn kế hoạch hóa gia đình và chăm sóc sức khỏe sinh sản sau sinh mà chị H.T.L đang tìm kiếm hoàn toàn nằm trong phạm vi của Dịch vụ dân số.

2. Quyền tiếp cận Dịch vụ dân số và các hành vi bị nghiêm cấm

Pháp luật Việt Nam nghiêm cấm các hành vi cản trở việc tuyên truyền, giáo dục, vận động phổ biến thông tin, tư vấn về dân số, kế hoạch hóa gia đình, cũng như cản trở việc tiếp cận dịch vụ dân số. Đặc biệt, hành vi kỳ thị, phân biệt đối xử trong tiếp cận dịch vụ dân số là một trong những hành vi bị nghiêm cấm. ^[3]

Việc trung tâm y tế phường thông báo chỉ ưu tiên người có hộ khẩu tại phường và từ chối cung cấp dịch vụ cho chị H.T.L (nếu chị không có hộ khẩu tại đó) có dấu hiệu của hành vi kỳ thị, phân biệt đối xử trong tiếp cận dịch vụ dân số. Chị H.T.L có quyền được tiếp cận các dịch vụ này mà không bị phân biệt đối xử dựa trên yếu tố hộ khẩu hay bất kỳ yếu tố nào khác không được pháp luật cho phép.

3. Liên hệ với Luật Giá

Mặc dù thuật ngữ Dịch vụ dân số được định nghĩa trong Luật Giá 2012, ^[1] cho thấy các dịch vụ này có thể liên quan đến lĩnh vực giá, tuy nhiên, vấn đề chính của chị H.T.L là về quyền tiếp cận, không phải về giá cả. Luật Giá 2012 quy định về quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân trong lĩnh vực giá, cũng như hoạt động quản lý, điều tiết giá của Nhà nước ^[4]. Các tổ chức, cá nhân liên quan đến hoạt động trong lĩnh vực giá trên lãnh thổ Việt Nam đều là đối tượng áp dụng của Luật này ^[5]. Điều này có nghĩa là nếu Dịch vụ dân số có thu phí, thì việc định giá và quản lý giá của các dịch vụ đó sẽ phải tuân thủ các quy định của Luật Giá. Tuy nhiên, quyền được tiếp cận dịch vụ mà không bị phân biệt đối xử là một nguyên tắc cơ bản, độc lập với việc dịch vụ đó có thu phí hay không.