Di sản địa chất và trách nhiệm bảo tồn
“Chào luật sư, tôi là một người dân ở tỉnh Hà Giang, đang làm du lịch cộng đồng ở vùng Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn. Gần đây, tôi nghe nói nhiều về việc bảo vệ **di sản địa chất** nhưng chưa hiểu rõ lắm nó là gì và có quy định pháp luật nào về việc bảo tồn nó không. Chúng tôi muốn phát triển du lịch bền vững nhưng cũng lo lắng về việc vô tình làm ảnh hưởng đến các giá trị địa chất. Vậy di sản địa chất được định nghĩa thế nào và có những quy định gì liên quan đến việc bảo vệ nó, đặc biệt là trách nhiệm của các cơ quan nhà nước?”
Trả lời
Di sản địa chất là gì?
Chào bạn, di sản địa chất là một thuật ngữ quan trọng trong lĩnh vực bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, đặc biệt là ở những khu vực có giá trị địa chất nổi bật như Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn mà bạn đang sinh sống và làm việc. Theo quy định pháp luật, cụ thể là từ Thông tư số 44/2014/NĐ-CP sửa đổi Thông tư số 61/2015/TT-BTNMT (VBHN), di sản địa chất được hiểu là một phần tài nguyên địa chất có giá trị nổi bật về khoa học, giáo dục, thẩm mỹ và kinh tế. Đây là những yếu tố cấu thành nên sự độc đáo và tầm quan trọng của các khu vực địa chất, cần được bảo vệ và phát huy giá trị một cách bền vững.
Trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong bảo tồn di sản địa chất
Việc bảo tồn và phát huy giá trị của di sản địa chất là trách nhiệm chung của toàn xã hội, trong đó có vai trò đặc biệt quan trọng của các cơ quan nhà nước. Cụ thể, theo Luật Địa chất và khoáng sản 2024, các Bảo tàng địa chất và khoáng sản (thuộc hệ thống bảo tàng thiên nhiên Việt Nam, dưới sự quản lý của Bộ Tài nguyên và Môi trường) có trách nhiệm giới thiệu di chỉ địa chất, di sản địa chất, công viên địa chất, bằng chứng quá trình phát sinh, phát triển vỏ trái đất và lịch sử hình thành, phát triển ngành địa chất Việt Nam. Đồng thời, các bảo tàng này cũng có nhiệm vụ trưng bày, giới thiệu các mẫu vật địa chất, khoáng sản để phục vụ công tác quản lý nhà nước, nghiên cứu, học tập, tham quan và hưởng thụ văn hóa của công chúng
[3].Mặc dù các điều luật về phạm vi điều chỉnh của Thông tư số 44/2014/NĐ-CP sửa đổi Thông tư số 61/2015/TT-BTNMT (VBHN) không trực tiếp đi sâu vào định nghĩa di sản địa chất, nhưng chúng cho thấy sự quan tâm của pháp luật đối với các vấn đề liên quan đến môi trường và sử dụng đất. Ví dụ, Nghị định này quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành các quy định về quy hoạch bảo vệ môi trường, đánh giá môi trường chiến lược, đánh giá tác động môi trường và kế hoạch bảo vệ môi trường của Luật Bảo vệ môi trường
[1]. Hay việc lập phương án sử dụng đất, lập hồ sơ ranh giới sử dụng đất, đo đạc, lập bản đồ địa chính, xác định giá thuê đất, giao đất, cho thuê đất và cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất... đối với các công ty nông, lâm nghiệp [2] cũng gián tiếp liên quan đến việc quản lý và sử dụng tài nguyên đất đai, trong đó có thể bao gồm cả các khu vực có di sản địa chất.Phát triển du lịch bền vững và bảo vệ di sản địa chất
Đối với những người làm du lịch cộng đồng như bạn ở Hà Giang, việc hiểu rõ và tuân thủ các quy định về bảo tồn di sản địa chất là cực kỳ cần thiết để phát triển du lịch bền vững. Điều này không chỉ giúp bảo vệ các giá trị khoa học, giáo dục, thẩm mỹ và kinh tế của di sản mà còn đảm bảo sự phát triển lâu dài cho ngành du lịch địa phương. Việc giới thiệu các di sản địa chất một cách có trách nhiệm, giáo dục du khách về tầm quan trọng của chúng và hạn chế các hoạt động có thể gây tổn hại là những yếu tố then chốt. Sự phối hợp giữa người dân, doanh nghiệp du lịch và các cơ quan quản lý nhà nước là yếu tố quyết định để vừa phát huy được tiềm năng du lịch, vừa bảo tồn được những giá trị thiên nhiên quý giá.