Công trình phục vụ bảo vệ và phát huy giá trị di tích
“Chào luật sư, tôi là chủ một cửa hàng nhỏ ở Hội An. Tôi đang muốn xây thêm một công trình phụ trợ như nhà vệ sinh công cộng và một quầy bán đồ lưu niệm nhỏ ngay cạnh khu vực một nhà cổ đã được công nhận là di tích. Tôi nghe nói có quy định về 'công trình trực tiếp phục vụ bảo vệ và phát huy giá trị di tích', nhưng không rõ công trình của tôi có thuộc diện này không và có được phép xây dựng không? Tôi lo lắng việc này sẽ vi phạm quy định.”
Trả lời
Khái niệm "Công trình trực tiếp phục vụ bảo vệ và phát huy giá trị di tích"
Theo quy định hiện hành, công trình trực tiếp phục vụ bảo vệ và phát huy giá trị di tích được hiểu là các công trình phụ trợ, hạ tầng kỹ thuật, hoặc các hoạt động tôn tạo cảnh quan văn hóa của di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh, bảo tàng, nhà trưng bày. Các công trình này phải liên quan đến giá trị của di tích, có chức năng bảo đảm an toàn, an ninh cho di tích, và phục vụ các hoạt động văn hóa diễn ra tại di tích. Điều quan trọng là các công trình này phải phù hợp với tính chất, loại hình của di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh.
Trường hợp của Chị M.T.L
Đối với trường hợp của chị, việc xây dựng nhà vệ sinh công cộng và quầy bán đồ lưu niệm cần được xem xét kỹ lưỡng để xác định có thuộc diện "công trình trực tiếp phục vụ bảo vệ và phát huy giá trị di tích" hay không:
* Nhà vệ sinh công cộng: Công trình này có thể được xem là công trình phụ trợ và hạ tầng kỹ thuật nhằm phục vụ du khách và người dân khi tham quan di tích, qua đó gián tiếp góp phần vào việc bảo đảm vệ sinh, an toàn và phát huy giá trị của di tích (bằng cách tạo điều kiện thuận lợi cho du khách). Do đó, khả năng cao là công trình này sẽ được chấp thuận nếu đáp ứng các tiêu chuẩn về thiết kế và vị trí. * Quầy bán đồ lưu niệm: Đây là một trường hợp phức tạp hơn. Nếu quầy lưu niệm chỉ đơn thuần là kinh doanh thương mại, nó có thể không được coi là "trực tiếp phục vụ bảo vệ và phát huy giá trị di tích". Tuy nhiên, nếu quầy bán các sản phẩm có giá trị văn hóa, truyền thống, gắn liền với di tích hoặc văn hóa địa phương, và được thiết kế hài hòa với cảnh quan di tích, nó có thể được xem là một phần của hoạt động "phát huy giá trị di tích" thông qua việc giới thiệu và quảng bá văn hóa. Yếu tố phù hợp với tính chất, loại hình của di tích là rất quan trọng ở đây.
Quy định về xây dựng trong khu vực bảo vệ di tích
Việc sửa chữa, cải tạo, xây dựng công trình trong khu vực bảo vệ di tích được quy định rất chặt chẽ. Cụ thể, theo Điều 28 của Luật số 45/2025/QH15
[1], các quy định khác về tổ chức nhà nước và các chính sách chung cũng thể hiện sự quan tâm đến việc bảo tồn và phát triển văn hóa [2], [3]:* Trong khu vực bảo vệ I: Đây là khu vực có giá trị đặc biệt quan trọng, chỉ được phép sửa chữa, cải tạo, xây dựng công trình trực tiếp phục vụ bảo vệ và phát huy giá trị di tích và sửa chữa, cải tạo, xây dựng lại nhà ở riêng lẻ trên cơ sở hiện trạng đã có. * Trong khu vực bảo vệ II: Đây là vùng đệm, có quy định linh hoạt hơn, cho phép sửa chữa, cải tạo, xây dựng công trình trực tiếp phục vụ bảo vệ và phát huy giá trị di tích, nhà ở riêng lẻ, và cả công trình kinh tế - xã hội.
Bất kể thuộc khu vực nào, việc xây dựng phải đảm bảo các yêu cầu nghiêm ngặt như không làm sai lệch các sự kiện lịch sử, không tác động tiêu cực đến cảnh quan văn hóa, và không phá vỡ cấu trúc quy hoạch của di tích
[1].Lời khuyên cho Chị M.T.L
Để đảm bảo việc xây dựng của chị là hợp pháp và phù hợp, chị cần thực hiện các bước sau:
Việc chủ động làm việc với cơ quan chức năng sẽ giúp chị tránh được các rủi ro pháp lý và đảm bảo công trình được xây dựng đúng quy định, góp phần vào việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản của Hội An.