Chủ thể di sản văn hóa phi vật thể và quyền lợi

Trả lời

Chào Ông Ba, với những thông tin ông cung cấp về làng nghề gốm Bát Tràng và vai trò của ông cùng các nghệ nhân trong việc gìn giữ nghề truyền thống, ông hoàn toàn có cơ sở để được công nhận là chủ thể di sản văn hóa phi vật thể. Pháp luật Việt Nam có những quy định rõ ràng về vấn đề này, nhằm bảo vệ và phát huy giá trị của di sản văn hóa.

Chủ thể di sản văn hóa phi vật thể là ai?

Theo quy định, chủ thể di sản văn hóa phi vật thể bao gồm cộng đồng, nhóm người hoặc cá nhân sáng tạo, kế thừa, sở hữu, nắm giữ, thực hành, trao truyền và tái tạo di sản văn hóa phi vật thể. Như vậy, ông Ba và các nghệ nhân trong làng gốm Bát Tràng, những người trực tiếp thực hành, gìn giữ và truyền dạy nghề gốm truyền thống, chính là những chủ thể di sản văn hóa phi vật thể quan trọng nhất của làng nghề ^[1]. Luật Di sản văn hóa quy định về di sản văn hóa phi vật thể, hoạt động quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa, đồng thời áp dụng đối với cộng đồng và người Việt Nam định cư ở Việt Nam liên quan đến các hoạt động này ^[2].

Quyền và lợi ích của chủ thể di sản

Là chủ thể di sản văn hóa phi vật thể, ông và cộng đồng làng nghề có nhiều quyền lợi quan trọng. Cụ thể, các quyền này bao gồm:

* Sở hữu hợp pháp di sản văn hóa và được thừa nhận, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với các yếu tố cấu thành di sản như kỹ thuật, hoa văn, bí quyết truyền nghề ^[4]. Mặc dù Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý di sản văn hóa thuộc sở hữu toàn dân, nhưng vẫn công nhận và bảo vệ di sản văn hóa thuộc hình thức sở hữu riêng, sở hữu chung theo quy định của Hiến pháp và pháp luật ^[3]. * Tham quan, nghiên cứu, sưu tầm, tư liệu hóa di sản văn hóa. * Khai thác, sử dụng và phát huy giá trị di sản văn hóa, ví dụ như tổ chức các buổi trình diễn, mở lớp dạy nghề, sản xuất và kinh doanh sản phẩm gốm truyền thống. * Được Nhà nước khen thưởng nếu có thành tích trong việc bảo vệ và phát huy giá trị di sản. * Kinh doanh, mua bán, trao đổi, tặng cho, để thừa kế, thực hành, truyền dạy di sản văn hóa và các quyền khác theo quy định pháp luật ^[4]. Điều này có nghĩa là ông và các nghệ nhân hoàn toàn có quyền truyền dạy nghề cho con cháu, cho những người có nguyện vọng học nghề, kể cả người ngoài làng, miễn là tuân thủ các quy định pháp luật và nguyên tắc bảo tồn di sản.

Trách nhiệm của chủ thể di sản

Bên cạnh các quyền lợi, ông và cộng đồng làng nghề cũng có những nghĩa vụ và trách nhiệm đối với di sản văn hóa, bao gồm việc tuân thủ pháp luật về di sản văn hóa và góp phần bảo tồn, phát huy giá trị di sản ^[4]. Điều này đòi hỏi sự chủ động trong việc gìn giữ các giá trị truyền thống, không làm biến dạng hoặc thương mại hóa quá mức làm mất đi bản sắc của nghề gốm Bát Tràng.

Về việc tư liệu hóa di sản

Đối với việc các đoàn đến quay phim, chụp ảnh, hay tư liệu hóa di sản, pháp luật quy định rằng các cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân thực hiện việc này phải được sự đồng thuận của chủ thể di sản và tuân thủ nguyên tắc trong thực hành di sản văn hóa phi vật thể ^[5]. Nội dung tư liệu hóa có thể bao gồm các bài bản, biểu đạt, thực hành, thông tin về chủ thể, tài liệu, hiện vật, không gian văn hóa liên quan. Mục tiêu của việc tư liệu hóa là nhằm bảo vệ, tuyên truyền, giới thiệu, quảng bá, trưng bày, triển lãm, giáo dục, lưu giữ lâu dài và phục hồi di sản ^[5].

Vì vậy, ông Ba và cộng đồng làng nghề có quyền được biết rõ mục đích và nội dung của việc tư liệu hóa, đồng thời có quyền đưa ra ý kiến và sự đồng thuận của mình. Sản phẩm tư liệu hóa phải được thông báo công khai với chủ thể di sản văn hóa phi vật thể ^[5].

Hi vọng những thông tin này giúp ông Ba và cộng đồng làng nghề gốm Bát Tràng hiểu rõ hơn về vai trò, quyền và trách nhiệm của mình trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản quý báu này.