Chính sách Nhà nước về mức sinh thay thế và kế hoạch hóa gia đình

Trả lời

Chào Anh T.V.K, về thắc mắc của anh liên quan đến mức sinh thay thế và chính sách dân số của Nhà nước, tôi xin tư vấn như sau:

1. Hiểu đúng về mức sinh thay thế

Mức sinh thay thế là một chỉ số quan trọng trong chính sách dân số, thể hiện số con trung bình mà mỗi phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ cần có để duy trì quy mô dân số ổn định, không tăng cũng không giảm trong dài hạn. Con số 2,1 con mà anh nghe là mức trung bình tính toán để bù đắp cho các trường hợp không sinh con hoặc tử vong trước tuổi sinh đẻ. Đây là một mục tiêu chính sách vĩ mô của Nhà nước, không phải là quy định bắt buộc đối với từng cá nhân hay gia đình.

Nhà nước ta có quy định về việc duy trì mức sinh thay thế như một mục tiêu trong công tác dân số. Cụ thể, Luật Thanh tra 2010 có đề cập đến việc "duy trì mức sinh thay thế" trong các quy định về công tác dân số ^[1]. Điều này cho thấy đây là một định hướng chiến lược của quốc gia.

2. Chính sách khuyến khích, không bắt buộc

Hiện nay, chính sách dân số của Việt Nam đã chuyển từ chính sách hạn chế sinh (mỗi cặp vợ chồng có 1 hoặc 2 con) sang chính sách khuyến khích sinh đủ hai con, đặc biệt là ở những địa phương có mức sinh thấp dưới mức sinh thay thế. Mục tiêu là để duy trì mức sinh thay thế bền vững, đảm bảo sự phát triển hài hòa và bền vững của dân số.

Nhà nước không có quy định nào bắt buộc các cặp vợ chồng phải sinh đủ 2,1 con và cũng không có chế tài xử phạt nếu không sinh đủ số con này. Thay vào đó, Nhà nước tập trung vào các biện pháp truyền thông, vận động, giáo dục về dân số để người dân hiểu và tự nguyện thực hiện kế hoạch hóa gia đình phù hợp với điều kiện của mình ^[1].

Luật Trưng cầu ý dân 2015 cũng khẳng định chính sách dân số và phát triển thông qua các biện pháp duy trì mức sinh thay thế, giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, thích ứng với già hóa dân số, nâng cao chất lượng dân số ^[3]. Điều này cho thấy sự nhất quán trong định hướng chính sách.

3. Hỗ trợ và ưu tiên khi sinh con

Để khuyến khích các cặp vợ chồng sinh đủ hai con và đạt mức sinh thay thế bền vững, Nhà nước có các chính sách hỗ trợ phù hợp. Cụ thể, Luật Trưng cầu ý dân 2015 quy định rằng, căn cứ điều kiện kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ, Nhà nước có chính sách phù hợp hỗ trợ cặp vợ chồng, cá nhân sinh con, nuôi con thông qua các chính sách lao động, việc làm, tiền lương, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, trợ cấp, giáo dục, chăm sóc sức khỏe, nhà ở và chính sách khác để gia tăng tỷ lệ sinh, đạt mức sinh thay thế bền vững ^[3]. Đặc biệt, các tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức sinh thay thế sẽ được ưu tiên áp dụng các chính sách hỗ trợ này.

Các nguyên tắc thực hiện công tác dân số cũng nhấn mạnh việc bảo đảm sự chủ động, tự nguyện, bình đẳng và đề cao trách nhiệm của mỗi cá nhân, cặp vợ chồng, gia đình trong việc thực hiện công tác dân số ^[2]. Điều này có nghĩa là quyết định sinh con là quyền và trách nhiệm của vợ chồng anh, Nhà nước sẽ tạo điều kiện và hỗ trợ chứ không can thiệp bằng mệnh lệnh hành chính.

Vì vậy, anh và vợ hoàn toàn có quyền tự quyết định về số lượng con cái dựa trên mong muốn, điều kiện kinh tế và sức khỏe của gia đình mình. Nếu anh chị quyết định sinh thêm bé thứ hai, đó là một đóng góp tích cực vào mục tiêu duy trì mức sinh thay thế của quốc gia và có thể được hưởng các chính sách hỗ trợ của Nhà nước tùy theo quy định cụ thể của từng địa phương và thời điểm.