Chính sách hỗ trợ không gian văn hóa liên quan cho di sản phi vật thể
“Chào luật sư, tôi là trưởng làng nghề gốm ở Bát Tràng, Gia Lâm. Làng chúng tôi có truyền thống làm gốm lâu đời, nhưng hiện nay không gian để các nghệ nhân trẻ thực hành, truyền dạy và trưng bày sản phẩm đang rất hạn chế. Chúng tôi muốn xin hỗ trợ để có một không gian văn hóa liên quan đúng nghĩa, nhưng không biết bắt đầu từ đâu và có chính sách nào hỗ trợ không?”
Trả lời
Chào ông N.V.H,
Vấn đề về việc tạo lập và duy trì không gian văn hóa liên quan cho các làng nghề truyền thống như làng gốm Bát Tràng là một nội dung quan trọng trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể.
Khái niệm và tầm quan trọng của Không gian văn hóa liên quan
Không gian văn hóa liên quan được hiểu là nơi cộng đồng chủ thể sáng tạo, thể hiện, duy trì và lưu truyền di sản văn hóa phi vật thể. Đối với làng gốm Bát Tràng, đây có thể là khu vực xưởng sản xuất truyền thống, nhà trưng bày, nơi tổ chức các lớp học nghề, hay thậm chí là không gian sinh hoạt cộng đồng nơi các nghi lễ, tập quán liên quan đến nghề gốm được thực hành. Việc có một không gian như vậy không chỉ giúp bảo tồn kiến thức, kỹ năng mà còn tạo môi trường cho sự sáng tạo và phát triển của di sản.
Chính sách hỗ trợ từ Nhà nước
Nhà nước có những chính sách cụ thể nhằm hỗ trợ việc duy trì và phát triển các không gian văn hóa liên quan, đặc biệt đối với các nghệ nhân và chủ thể di sản văn hóa phi vật thể. Theo quy định tại Điều 14 của Luật 45/2025/QH15 về Chính sách đối với nghệ nhân, chủ thể di sản văn hóa phi vật thể
[1], các chính sách hỗ trợ bao gồm:* Hỗ trợ cơ sở vật chất, công cụ, đồ vật, đồ tạo tác và không gian văn hóa liên quan cho hoạt động duy trì thực hành, truyền dạy, sáng tạo, trình diễn, để bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể. Điều này rất phù hợp với nhu cầu của làng gốm Bát Tràng để có không gian cho các nghệ nhân trẻ thực hành và truyền dạy. * Hỗ trợ kinh phí, cơ sở vật chất, công cụ, đồ vật, đồ tạo tác và không gian văn hóa liên quan cho việc thành lập, tổ chức hoạt động của các câu lạc bộ, nhóm thực hành di sản văn hóa phi vật thể, đặc biệt với các di sản văn hóa phi vật thể đã được UNESCO ghi danh, di sản văn hóa phi vật thể có nguy cơ mai một, thất truyền. Nếu làng gốm Bát Tràng thành lập các câu lạc bộ hoặc nhóm nghệ nhân, đây sẽ là cơ sở để nhận được hỗ trợ.
Để được hưởng các chính sách này, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh (trong trường hợp của ông là UBND thành phố Hà Nội) sẽ trình Hội đồng nhân dân cùng cấp quyết định chế độ đãi ngộ, căn cứ vào điều kiện phát triển kinh tế - xã hội và khả năng cân đối ngân sách.
Các bước tiếp theo để được hỗ trợ
Ông N.V.H và cộng đồng làng nghề có thể thực hiện các bước sau:
Việc ban hành các văn bản pháp luật, từ cấp cao nhất như Quốc hội
[2] đến các cơ quan quản lý chuyên ngành như Bộ Tài chính [3], đều nhằm tạo lập một khuôn khổ pháp lý đồng bộ cho mọi hoạt động, bao gồm cả lĩnh vực văn hóa. Do đó, việc chủ động tìm hiểu và làm việc với các cơ quan chức năng là rất quan trọng để đảm bảo quyền lợi và nhận được sự hỗ trợ cần thiết.