Bảo vệ hệ sinh thái theo pháp luật Việt Nam
“Tôi là Anh N.V.H, một nông dân ở huyện đảo Phú Quý, tỉnh Bình Thuận. Gần đây có một công ty đang triển khai dự án xây dựng khu nghỉ dưỡng ven biển, họ dự định san lấp một phần rừng ngập mặn và khu vực rạn san hô gần bờ mà gia đình tôi và nhiều hộ dân khác vẫn thường khai thác hải sản nhỏ lẻ. Khu vực này còn là nơi trú ngụ của nhiều loài chim biển và cá con. Tôi lo ngại dự án này sẽ phá hủy **hệ sinh thái** tự nhiên ở đây và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh kế của chúng tôi. Liệu pháp luật có quy định nào để bảo vệ những khu vực như vậy không?”
Trả lời
Chào Anh N.V.H, chúng tôi hiểu sự lo lắng của anh về tác động của dự án đến môi trường và sinh kế gia đình. Pháp luật Việt Nam có những quy định chặt chẽ nhằm bảo vệ hệ sinh thái tự nhiên, đặc biệt là các khu vực nhạy cảm như rừng ngập mặn và rạn san hô.
Nguyên tắc và chính sách bảo vệ môi trường
Theo Luật Bảo vệ môi trường 2005, việc bảo vệ môi trường, bao gồm cả hệ sinh thái tự nhiên, là một nguyên tắc cơ bản và là trách nhiệm của toàn xã hội. Nhà nước khuyến khích và tạo điều kiện để mọi tổ chức, cá nhân tham gia vào hoạt động bảo vệ môi trường
[1]. Cụ thể, Nhà nước có chính sách ưu tiên giải quyết các vấn đề môi trường bức xúc, phục hồi môi trường ở các khu vực bị ô nhiễm, suy thoái và chú trọng bảo vệ môi trường đô thị, khu dân cư, cũng như các khu vực tự nhiên quan trọng[2]. Điều này có nghĩa là các dự án phát triển phải gắn kết hài hòa với bảo vệ môi trường để đảm bảo phát triển bền vững.Trách nhiệm của các dự án phát triển đối với hệ sinh thái
Luật Bảo vệ môi trường 2005 quy định rõ về phạm vi điều chỉnh các hoạt động bảo vệ môi trường, bao gồm cả việc quản lý các tác động từ các dự án phát triển. Mọi tổ chức, hộ gia đình, cá nhân hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam đều phải tuân thủ các quy định này
[3]. Điều này có nghĩa là công ty triển khai dự án khu nghỉ dưỡng phải thực hiện đầy đủ các quy định về bảo vệ môi trường, đặc biệt là đối với các khu vực có hệ sinh thái nhạy cảm như rừng ngập mặn và rạn san hô. Họ phải có các biện pháp giảm thiểu tác động, hoặc thậm chí không được phép thực hiện dự án nếu gây ra thiệt hại nghiêm trọng không thể khắc phục.Hậu quả pháp lý khi gây thiệt hại đến hệ sinh thái
Nếu các dự án gây thiệt hại đến cảnh quan, hệ sinh thái tự nhiên, đặc biệt là trong các khu vực được bảo vệ hoặc có giá trị sinh thái cao, thì có thể phải chịu trách nhiệm hình sự. Bộ luật Hình sự sửa đổi 2025 quy định về “Tội vi phạm quy định về quản lý khu bảo tồn thiên nhiên”, trong đó bao gồm hành vi gây thiệt hại đến cảnh quan, hệ sinh thái tự nhiên. Tùy theo mức độ thiệt hại (ví dụ: tổng diện tích bị ảnh hưởng), người vi phạm có thể bị phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 600.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 07 năm. Pháp nhân thương mại vi phạm cũng sẽ bị phạt tiền rất nặng
[4].Trong trường hợp của anh, việc công ty san lấp rừng ngập mặn và rạn san hô có thể cấu thành hành vi gây thiệt hại đến hệ sinh thái tự nhiên. Anh và cộng đồng có quyền phản ánh, kiến nghị đến các cơ quan chức năng có thẩm quyền về môi trường ở địa phương (như Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Bình Thuận) để yêu cầu kiểm tra, đánh giá tác động môi trường của dự án và đảm bảo rằng các quy định pháp luật được tuân thủ nghiêm ngặt.