Bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể có nguy cơ mai một

Trả lời

Di sản văn hóa phi vật thể có nguy cơ mai một là gì?

Theo quy định pháp luật, di sản văn hóa phi vật thể có nguy cơ mai một, thất truyền được hiểu là di sản mà khả năng tồn tại, thực hành và trao truyền của di sản trong cộng đồng chủ thể đang bị ngăn cản hoặc đe dọa nghiêm trọng, khó có khả năng phục hồi và có thể bị biến mất. Cụ thể hơn, một di sản được xác định có nguy cơ mai một, thất truyền khi đáp ứng một trong các tiêu chí sau: * Khả năng tồn tại, thực hành và trao truyền trong cộng đồng chủ thể đang bị ngăn cản hoặc đe dọa, khó có khả năng phục hồi và có thể bị biến mất. * Số lượng nghệ nhân giảm mạnh, suy giảm người thực hành và thế hệ kế cận. * Suy giảm, biến đổi điều kiện và hình thức thực hành. * Không gian văn hóa liên quan, môi trường thực hành di sản văn hóa phi vật thể bị thu hẹp hoặc biến mất ^[3].

Trường hợp làng nghề làm nón lá truyền thống của ông đang gặp phải tình trạng nghệ nhân lớn tuổi, người trẻ không mặn mà, số lượng người làm nghề giảm sút nghiêm trọng, đây chính là những dấu hiệu rõ ràng cho thấy di sản này đang đứng trước nguy cơ mai một, thất truyền theo các tiêu chí nêu trên.

Cơ sở pháp lý và đối tượng áp dụng các quy định bảo vệ

Các quy định về quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể, bao gồm cả di sản có nguy cơ mai một, thất truyền, được điều chỉnh bởi các văn bản pháp luật như Nghị định số 39/2024/NĐ-CP và Luật Di sản văn hóa ^[1]. Các quy định này áp dụng cho các cơ quan nhà nước, tổ chức, cộng đồng, cá nhân có liên quan đến hoạt động quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị các loại hình di sản văn hóa phi vật thể ở Việt Nam, đặc biệt là những di sản đã được đưa vào Danh sách của UNESCO và Danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể ^[2].

Các biện pháp bảo vệ khẩn cấp di sản có nguy cơ mai một

Khi một di sản văn hóa phi vật thể được xác định có nguy cơ mai một, thất truyền, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sẽ căn cứ vào kết quả kiểm kê, thực trạng thực hành và đề xuất của cơ quan chuyên môn để quyết định các biện pháp bảo vệ khẩn cấp ^[3]. Các biện pháp này bao gồm: * Nghiên cứu, tư liệu hóa các thực hành, hình thức thể hiện của di sản. Điều này rất quan trọng để lưu giữ thông tin, kỹ thuật và giá trị của nghề làm nón lá. * Phục hồi các thực hành, hình thức thể hiện, điều kiện, hiện vật và không gian văn hóa liên quan. Có thể bao gồm việc tái tạo các công đoạn, công cụ, hoặc không gian sinh hoạt văn hóa gắn liền với nghề. * Tổ chức truyền dạy. Đây là biện pháp cốt lõi để thu hút và đào tạo thế hệ kế cận, đảm bảo sự liên tục của di sản. Ông có thể đề xuất các lớp truyền dạy tại làng, có chính sách hỗ trợ cho nghệ nhân và học viên. * Các biện pháp khác phù hợp với đặc thù của từng di sản ^[3].

Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sẽ chỉ đạo các cơ quan chức năng trên địa bàn triển khai thực hiện các biện pháp này. Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ xem xét các đề nghị từ Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh để có những chỉ đạo tiếp theo ^[3].

Vai trò của cộng đồng và chính quyền địa phương

Để bảo vệ nghề làm nón lá, ông và cộng đồng thôn cần chủ động đề xuất với chính quyền địa phương (Ủy ban nhân dân xã, huyện, Phòng Văn hóa Thông tin) về tình trạng của di sản. Việc này sẽ giúp chính quyền có cơ sở để thực hiện kiểm kê, đánh giá và đề xuất lên cấp tỉnh. Cộng đồng chủ thể, trong đó có ông và các nghệ nhân, có vai trò quan trọng trong việc duy trì tính liên tục trong thực hành di sản, giảm nguy cơ mai một, thất truyền ^[3]. Đồng thời, cần đảm bảo gìn giữ giá trị của di sản, không đưa những yếu tố không phù hợp vào và không phổ biến, thực hành sai lệch nội dung di sản.