Bảo tồn yếu tố gốc cấu thành di tích khi tu bổ

Trả lời

Chào Ông N.V.H, vấn đề Ông đang băn khoăn về việc bảo tồn các yếu tố gốc cấu thành di tích trong quá trình tu bổ là một mối quan tâm chính đáng và rất quan trọng trong công tác quản lý di sản văn hóa.

1. Khái niệm và tầm quan trọng của yếu tố gốc cấu thành di tích

Yếu tố gốc cấu thành di tích được hiểu là những yếu tố tạo nên giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, thẩm mỹ, thể hiện đặc trưng của di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh. Đây chính là linh hồn, là bản sắc của di tích, giúp chúng ta hiểu rõ hơn về quá khứ và giá trị mà di tích mang lại. Việc bảo tồn các yếu tố này là cốt lõi để duy trì tính nguyên bản và giá trị đích thực của di sản. Luật Di sản văn hóa quy định rõ ràng về phạm vi điều chỉnh, bao gồm hoạt động quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa, trong đó có di sản văn hóa vật thể như các di tích lịch sử - văn hóa ^[1].

2. Nguyên tắc bảo tồn yếu tố gốc cấu thành di tích khi tu bổ

Pháp luật Việt Nam đặc biệt chú trọng đến việc bảo tồn yếu tố gốc cấu thành di tích trong các dự án tu bổ. Cụ thể, theo quy định tại khoản 2 Điều 35 của Luật Di sản văn hóa 2024 (45/2024/QH15), việc bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích phải bảo đảm yêu cầu “Giữ gìn tối đa các yếu tố gốc cấu thành di tích” ^[3]. Điều này có nghĩa là mọi can thiệp vào di tích, dù là để gia cố hay phục hồi, đều phải ưu tiên hàng đầu việc bảo vệ và giữ lại những vật liệu, cấu trúc, hình thức ban đầu đã tạo nên giá trị của di tích. Việc thay thế cột gỗ bằng cột bê tông, nếu không có giải pháp kỹ thuật đặc biệt để đảm bảo tính nguyên gốc hoặc không thể tránh khỏi, có thể đi ngược lại nguyên tắc này.

3. Trách nhiệm và quy trình thực hiện dự án tu bổ

Di sản văn hóa Việt Nam là tài sản quý giá của cộng đồng các dân tộc Việt Nam và thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý ^[2]. Do đó, mọi dự án tu bổ, phục hồi di tích đều phải được lập thành dự án và tuân thủ các quy định chuyên ngành nghiêm ngặt. Dự án phải có báo cáo nghiên cứu khả thi, báo cáo kinh tế - kỹ thuật và phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt ^[3].

Trong trường hợp của Ông, việc nhà thầu đề xuất thay thế vật liệu cần được xem xét kỹ lưỡng. Ông cần yêu cầu nhà thầu đưa ra các phương án kỹ thuật đảm bảo nguyên tắc “giữ gìn tối đa các yếu tố gốc cấu thành di tích”. Nếu việc thay thế là bắt buộc do tình trạng xuống cấp nghiêm trọng không thể phục hồi, cần có sự đánh giá của cơ quan chuyên môn và phải có giải pháp thay thế phù hợp, có thể sử dụng vật liệu tương đồng hoặc kỹ thuật hiện đại nhưng vẫn đảm bảo tính thẩm mỹ và giá trị lịch sử của di tích. Việc này cần được thể hiện rõ trong báo cáo nghiên cứu khả thi và được các cấp có thẩm quyền phê duyệt trước khi triển khai.