Bảo tồn Yếu tố gốc cấu thành di tích
“Chào luật sư, tôi là Chú Tám ở xã An Thạnh, huyện Mỏ Cày Nam, Bến Tre. Xã tôi có ngôi đình làng được công nhận là di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh. Nay bà con muốn trùng tu, sửa chữa lại một số hạng mục đã xuống cấp. Cụ thể, chúng tôi muốn thay thế một số bức phù điêu gỗ cũ đã mục nát bằng những bức mới chạm khắc hiện đại hơn để ngôi đình trông khang trang hơn. Tuy nhiên, một số cụ cao niên lại băn khoăn liệu việc thay thế này có đúng quy định không, vì sợ làm mất đi 'cái hồn' của đình làng. Luật sư cho chúng tôi hỏi, liệu chúng tôi có thể tự ý thay đổi những 'yếu tố gốc' đó không?”
Trả lời
Hiểu về Yếu tố gốc cấu thành di tích
Kính chào Chú Tám và bà con ở xã An Thạnh. Vấn đề trùng tu, bảo quản các di tích lịch sử - văn hóa là một hoạt động quan trọng nhưng cũng cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật để đảm bảo giá trị nguyên gốc của di tích. "Yếu tố gốc cấu thành di tích" được hiểu là những yếu tố tạo nên giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, thẩm mỹ, thể hiện đặc trưng của di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh. Những bức phù điêu gỗ cũ mà chú Tám đề cập chính là một phần của các yếu tố gốc này, góp phần tạo nên giá trị độc đáo của đình làng.
Nguyên tắc bất di bất dịch khi thay đổi hiện vật trong di tích
Đối với việc đưa thêm, di dời hoặc thay đổi hiện vật trong di tích, pháp luật quy định rất rõ ràng về các nguyên tắc cần tuân thủ. Cụ thể, việc thay đổi hiện vật phải đảm bảo không làm thay đổi yếu tố gốc cấu thành di tích và không làm sai lệch nội dung, giá trị của di tích
[1]. Điều này có nghĩa là, dù bà con có ý muốn làm cho ngôi đình khang trang hơn, nhưng việc thay thế các bức phù điêu gỗ cũ bằng những bức mới với phong cách hiện đại hơn, nếu làm thay đổi đặc trưng hoặc giá trị lịch sử, nghệ thuật ban đầu, là không được phép. Mục đích chính là giữ gìn sự nguyên bản, những gì đã làm nên lịch sử và giá trị của di tích cho các thế hệ sau.Thẩm quyền và trách nhiệm trong việc bảo tồn di tích
Di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh là một phần của di sản văn hóa thuộc sở hữu toàn dân
[2], do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Do đó, mọi hoạt động liên quan đến di tích đều phải được sự cho phép của cơ quan có thẩm quyền và phải tuân theo các quy định pháp luật. Theo quy định, thẩm quyền quyết định việc đưa thêm, di dời, thay đổi hiện vật trong di tích cấp tỉnh thuộc về Cơ quan chuyên môn về văn hóa cấp tỉnh [1]. Bà con, cộng đồng có nghĩa vụ và trách nhiệm tuân thủ pháp luật về di sản văn hóa [3].Do đó, trong trường hợp này, để đảm bảo việc trùng tu đình làng được thực hiện đúng quy định và giữ gìn được giá trị của di tích, bà con cần liên hệ và trình bày kế hoạch của mình với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bến Tre (hoặc cơ quan chuyên môn về văn hóa cấp tỉnh). Cơ quan này sẽ xem xét, hướng dẫn quy trình và có thể cử chuyên gia thẩm định để đảm bảo mọi thay đổi (nếu có) không làm ảnh hưởng đến yếu tố gốc cấu thành di tích và giá trị của đình làng. Bà con không thể tự ý thay đổi những yếu tố này.