Bảo tồn sức sống di sản văn hóa phi vật thể

Trả lời

Chào chị L.T.M, lo lắng của chị về việc duy trì và phát triển nghề dệt thổ cẩm truyền thống là hoàn toàn chính đáng, đặc biệt khi di sản văn hóa phi vật thể đang đối mặt với nhiều thách thức từ xã hội hiện đại. Pháp luật Việt Nam đã có những quy định cụ thể để bảo vệ sức sống của di sản văn hóa phi vật thể, giúp các cộng đồng như cộng đồng của chị có cơ sở pháp lý để gìn giữ giá trị truyền thống.

Hiểu đúng về "sức sống của di sản văn hóa phi vật thể"

Theo quy định, sức sống của di sản văn hóa phi vật thể được hiểu là khả năng để di sản tiếp tục tồn tại và trao truyền trong cộng đồng chủ thể với đầy đủ các yếu tố cấu thành, quy trình thực hành, nội dung, bản chất tự nhiên và giá trị của di sản văn hóa phi vật thể. Điều này có nghĩa là để di sản được coi là có "sức sống", nó không chỉ cần tồn tại mà còn phải được thực hành, truyền dạy một cách nguyên bản, giữ được bản chất và giá trị cốt lõi của nó trong cộng đồng. Các quy định này áp dụng cho các loại hình di sản văn hóa phi vật thể ở Việt Nam đã được đưa vào Danh sách của UNESCO và Danh mục quốc gia^[1].

Nguyên tắc bảo đảm sức sống trong thực hành di sản

Để bảo vệ sức sống của nghề dệt thổ cẩm, cộng đồng chủ thể (tức là cộng đồng của chị L.T.M) cần tuân thủ các nguyên tắc quan trọng trong thực hành di sản. Cụ thể, cộng đồng phải đảm bảo duy trì tính liên tục trong thực hành, đúng với giá trị, bản chất và chức năng của di sản, nhằm giảm nguy cơ mai một, thất truyền. Điều này bao gồm việc gìn giữ các hình thức thể hiện, hiểu biết, kỹ năng, kỹ thuật và không gian thực hành liên quan, đồng thời không đưa những yếu tố không phù hợp vào di sản. Quan trọng hơn, không được phổ biến và thực hành sai lệch nội dung di sản^[2]. Điều này có nghĩa là việc thay đổi quá nhiều về hoa văn, màu sắc theo yêu cầu của du khách mà làm mất đi bản sắc gốc có thể ảnh hưởng đến sức sống của di sản.

Nguyên tắc bảo đảm sức sống khi khai thác di sản

Khi sử dụng và khai thác di sản văn hóa phi vật thể, kể cả trong hoạt động quảng bá, giới thiệu sản phẩm cho du khách, cần tuân thủ các nguyên tắc để không làm tổn hại đến sức sống của di sản. Tuyệt đối không được lợi dụng việc tuyên truyền, giới thiệu, quảng bá di sản để trục lợi hoặc thực hiện các hành vi trái pháp luật. Đặc biệt, không được xâm phạm, xúc phạm, xuyên tạc nội dung, ý nghĩa và giá trị của di sản văn hóa phi vật thể. Điều này bao gồm việc không can thiệp làm thay đổi, sai lệch tập quán, tín ngưỡng, tính thiêng, và những điều kiêng kỵ liên quan đến di sản^[3]. Do đó, việc du khách muốn thay đổi sản phẩm cần được cân nhắc kỹ lưỡng để không làm mất đi giá trị gốc của thổ cẩm A Lưới. Các quy định này áp dụng cho các cơ quan nhà nước, tổ chức, cộng đồng, cá nhân có liên quan đến hoạt động quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị các loại hình di sản văn hóa phi vật thể ở Việt Nam trong các Danh sách của UNESCO và Danh mục của quốc gia.