Bảo quản di sản văn hóa và trách nhiệm của bảo tàng

Trả lời

Chào chị H.T.L, vấn đề bảo quản hiện vật cổ tại bảo tàng là một nhiệm vụ quan trọng và có nhiều quy định pháp luật liên quan. Dưới đây là tư vấn chi tiết về việc bảo quản di sản văn hóa theo quy định hiện hành.

Định nghĩa và nguyên tắc của hoạt động Bảo quản di sản văn hóa

Theo định nghĩa, bảo quản là tập hợp các hoạt động, biện pháp nhằm phòng ngừa và hạn chế nguy cơ làm hư hỏng, gây hủy hoại mà không làm thay đổi yếu tố gốc cấu thành di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh, di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia, di sản tư liệu ^[1]. Điều này có nghĩa là mọi biện pháp can thiệp phải đảm bảo giữ nguyên giá trị nguyên bản của hiện vật. Mục đích chính là kéo dài tuổi thọ và ngăn chặn sự xuống cấp, chứ không phải cải tạo hay phục hồi làm thay đổi bản chất.

Luật 45/2025/QH15, trong phạm vi điều chỉnh của mình, quy định rõ về hoạt động quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa, bao gồm cả di sản văn hóa vật thể như chiếc bình gốm cổ mà bảo tàng chị đang quản lý ^[1].

Trách nhiệm của Bảo tàng trong việc Bảo quản di vật

Di sản văn hóa Việt Nam, trong đó có các hiện vật tại bảo tàng, là tài sản quý giá của cộng đồng các dân tộc Việt Nam. Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý di sản văn hóa thuộc sở hữu toàn dân ^[2]. Với vai trò là một cơ quan quản lý di sản văn hóa, Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng có nghĩa vụ và trách nhiệm tuân thủ pháp luật về di sản văn hóa, bao gồm cả các quy định về bảo quản ^[3].

Điều này đòi hỏi bảo tàng phải chủ động thực hiện các biện pháp cần thiết để bảo vệ hiện vật, nhưng luôn trong khuôn khổ pháp luật cho phép, đặc biệt là nguyên tắc không làm thay đổi yếu tố gốc.

Các biện pháp bảo quản chuyên sâu và giới hạn pháp lý

Đối với trường hợp chiếc bình gốm cổ đang có dấu hiệu xuống cấp, việc sử dụng hóa chất để gia cố có thể được coi là một biện pháp bảo quản chuyên sâu, miễn là nó không làm thay đổi cấu trúc, thành phần vật liệu hay hình dáng nguyên thủy của chiếc bình. Các biện pháp này phải được thực hiện bởi các chuyên gia có trình độ, kinh nghiệm và tuân thủ các quy trình kỹ thuật nghiêm ngặt, đã được kiểm định và cho phép trong lĩnh vực bảo tồn di sản. Mục tiêu là ổn định hiện vật, ngăn chặn quá trình phân hủy mà không thêm bớt hay biến đổi các yếu tố gốc.

Trước khi thực hiện bất kỳ biện pháp can thiệp nào, bảo tàng cần tham vấn ý kiến từ các cơ quan quản lý nhà nước về di sản văn hóa cấp trên (ví dụ: Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Cục Di sản văn hóa) và các chuyên gia bảo tồn để đảm bảo rằng phương pháp được chọn là phù hợp, tuân thủ nguyên tắc bảo quản và không vi phạm quy định về bảo vệ di sản văn hóa. Việc này giúp bảo tàng thực hiện đúng nghĩa vụ và trách nhiệm của mình đối với di sản văn hóa ^[3] và tránh những rủi ro pháp lý không đáng có.