Bảo hộ tri thức truyền thống về nguồn gen trong sáng chế
“Chị Mai, một người dân tộc thiểu số ở vùng núi Tây Nguyên, đã dùng kinh nghiệm gia truyền để tạo ra một loại trà thảo dược mới từ các cây thuốc quý trong rừng. Chị muốn đăng ký bảo hộ độc quyền cho sản phẩm này nhưng lo lắng liệu có ai đó có thể lợi dụng tri thức của cộng đồng chị để đăng ký trước, hoặc nếu chị đăng ký thì có cần phải khai báo rõ ràng nguồn gốc tri thức truyền thống đó không?”
Trả lời
Chào chị M.T.M, trường hợp của chị liên quan đến việc bảo hộ tri thức truyền thống về nguồn gen khi đăng ký sáng chế, một vấn đề rất quan trọng để bảo vệ quyền lợi của cộng đồng và người dân địa phương.
Tri thức truyền thống về nguồn gen là gì?
Tri thức truyền thống về nguồn gen được hiểu là những hiểu biết, kinh nghiệm, và sáng kiến đã được tích lũy qua nhiều thế hệ của người dân địa phương về cách bảo tồn và sử dụng các loại nguồn gen (như cây thuốc, động vật, vi sinh vật). Trong trường hợp của chị, kinh nghiệm gia truyền để tạo ra trà thảo dược từ cây thuốc quý chính là một dạng tri thức truyền thống quý giá.
Bắt buộc bộc lộ nguồn gốc tri thức truyền thống
Khi chị muốn đăng ký bảo hộ sáng chế cho loại trà thảo dược mới dựa trên tri thức truyền thống về nguồn gen của cộng đồng mình, pháp luật Việt Nam có quy định rất rõ ràng về việc bộc lộ nguồn gốc của tri thức đó. Cụ thể, theo Điều 96.1c của Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2001, nếu một đơn đăng ký sáng chế được tạo ra trực tiếp dựa trên nguồn gen hoặc tri thức truyền thống về nguồn gen nhưng lại không bộc lộ hoặc bộc lộ không chính xác về nguồn gốc của chúng, thì văn bằng bảo hộ (bằng sáng chế) có thể bị hủy bỏ toàn bộ hiệu lực
[3].Điều này có nghĩa là, để đảm bảo tính hợp pháp và bền vững cho bằng sáng chế của chị, việc minh bạch về việc sử dụng tri thức gia truyền và nguồn gen từ cộng đồng là bắt buộc. Việc bộc lộ này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của cộng đồng mà còn tránh được rủi ro bị hủy bỏ bằng sáng chế sau này.
Bảo vệ quyền lợi của cộng đồng
Việc quy định bắt buộc bộc lộ nguồn gốc này nhằm ngăn chặn hành vi chiếm đoạt tri thức truyền thống (biopiracy) và đảm bảo rằng lợi ích từ việc thương mại hóa các sáng chế dựa trên tri thức truyền thống sẽ được chia sẻ công bằng với cộng đồng đã tạo ra và gìn giữ tri thức đó. Chị nên thu thập đầy đủ các bằng chứng về nguồn gốc tri thức, quá trình phát triển sản phẩm dựa trên kinh nghiệm gia truyền để có thể bộc lộ một cách chính xác nhất trong hồ sơ đăng ký sáng chế.
Để đảm bảo quá trình đăng ký sáng chế diễn ra đúng quy định và bảo vệ tối đa quyền lợi của chị cũng như cộng đồng, chị nên tìm đến sự tư vấn của các chuyên gia pháp lý về sở hữu trí tuệ. Họ sẽ giúp chị chuẩn bị hồ sơ, bộc lộ thông tin một cách chính xác và tuân thủ các yêu cầu pháp luật liên quan.