Bảo hộ quyền đối với vật liệu thu hoạch giống cây trồng
“Chú Ba ở huyện Châu Thành, Tiền Giang, chuyên trồng giống xoài cát Hòa Lộc. Mấy năm nay, chú phát hiện có một số thương lái mua xoài của chú rồi mang đi nhân giống ở nơi khác, bán ra thị trường mà không xin phép. Chú Ba muốn biết liệu vật liệu thu hoạch của chú (quả xoài) có được pháp luật bảo vệ không và chú có thể làm gì để ngăn chặn việc này.”
Trả lời
Vật liệu thu hoạch trong pháp luật sở hữu trí tuệ
Theo quy định của pháp luật Việt Nam, vật liệu thu hoạch là một đối tượng được bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, cụ thể là quyền đối với giống cây trồng
[2]. Định nghĩa này bao gồm cây hoặc bộ phận của cây thu được từ việc gieo trồng vật liệu nhân giống. Trong trường hợp của chú Ba, quả xoài thu được từ giống xoài cát Hòa Lộc mà chú trồng chính là vật liệu thu hoạch. Luật Sở hữu trí tuệ điều chỉnh các vấn đề liên quan đến quyền đối với giống cây trồng và việc bảo hộ các quyền này [1].Quyền của chủ sở hữu đối với vật liệu thu hoạch
Nếu giống xoài cát Hòa Lộc mà chú Ba đang trồng đã được cấp Bằng bảo hộ giống cây trồng, thì chủ sở hữu Bằng bảo hộ (có thể là chú Ba nếu chú là người tạo ra giống và đăng ký bảo hộ, hoặc một tổ chức/cá nhân khác) có quyền độc quyền khai thác giống cây trồng đó. Điều này có nghĩa là bất kỳ hành vi sử dụng vật liệu nhân giống hoặc vật liệu thu hoạch của giống đó mà không được phép của chủ Bằng bảo hộ đều có thể bị coi là hành vi xâm phạm quyền.
Xâm phạm quyền đối với vật liệu thu hoạch
Trường hợp các thương lái mua xoài của chú Ba (là vật liệu thu hoạch) rồi mang đi nhân giống ở nơi khác và bán ra thị trường mà không có sự cho phép, đây có thể là hành vi xâm phạm quyền đối với giống cây trồng. Cụ thể, pháp luật quy định rằng việc sử dụng vật liệu thu hoạch có thể bị coi là yếu tố xâm phạm quyền nếu chủ Bằng bảo hộ giống cây trồng chưa có điều kiện hợp lý để thực hiện quyền của mình đối với vật liệu nhân giống của cùng giống đó
[3]. Điều này nhằm bảo vệ quyền lợi của chủ sở hữu giống trong trường hợp khó kiểm soát việc sử dụng vật liệu nhân giống trực tiếp. Để xác định hành vi xâm phạm, cần có Bản mô tả giống cây trồng được cơ quan bảo hộ xác nhận và Bằng bảo hộ giống cây trồng [3].Lời khuyên cho chú Ba
Để bảo vệ quyền lợi của mình, chú Ba cần xác định rõ giống xoài cát Hòa Lộc mà chú đang trồng có được bảo hộ hay không và ai là chủ sở hữu Bằng bảo hộ giống cây trồng đó. Nếu chú Ba là chủ sở hữu hoặc được chủ sở hữu ủy quyền, chú có thể thu thập bằng chứng về hành vi của các thương lái và liên hệ với cơ quan có thẩm quyền (như Thanh tra Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, hoặc Cục Sở hữu trí tuệ) để được tư vấn và xử lý theo quy định của pháp luật.