Áp dụng tập quán trong hôn nhân và gia đình
“Chị H.T.L ở huyện Mường Lát, Thanh Hóa đây ạ. Chuyện là gia đình em có tục lệ là con gái lớn phải ở nhà chăm sóc bố mẹ già, không được lấy chồng xa. Em năm nay 28 tuổi, có người yêu ở dưới xuôi muốn cưới nhưng bố mẹ em cứ lấy tục lệ ra cấm cản, bảo là "mất mặt với làng". Em không biết tục lệ này có được pháp luật công nhận không, hay em có thể làm gì để được kết hôn ạ?”
Trả lời
Tập quán về hôn nhân và gia đình theo quy định pháp luật
Tập quán về hôn nhân và gia đình là những quy tắc xử sự có nội dung rõ ràng về quyền, nghĩa vụ của các bên trong quan hệ hôn nhân và gia đình, được lặp đi, lặp lại trong một thời gian dài và được thừa nhận rộng rãi trong một vùng, miền hoặc cộng đồng. Pháp luật Việt Nam tôn trọng và phát huy những tập quán thể hiện bản sắc của mỗi dân tộc, nhưng có điều kiện cụ thể.
Điều kiện áp dụng tập quán và quyền tự do kết hôn
Theo quy định của pháp luật, những phong tục, tập quán về hôn nhân và gia đình thể hiện bản sắc của mỗi dân tộc mà không trái với các nguyên tắc cơ bản của chế độ hôn nhân và gia đình thì được tôn trọng và phát huy
[1]. Các nguyên tắc cơ bản này bao gồm hôn nhân tự nguyện, tiến bộ, một vợ một chồng, vợ chồng bình đẳng [2].Trong trường hợp của chị, tục lệ con gái lớn phải ở nhà chăm sóc bố mẹ già, không được lấy chồng xa, nếu bị gia đình dùng để cấm cản chị kết hôn với người mình yêu, thì đây là một tập quán đã trái với nguyên tắc hôn nhân tự nguyện và quyền tự do kết hôn của cá nhân. Pháp luật bảo vệ quyền được tự do kết hôn của mỗi người, không ai có quyền cấm cản hay cưỡng ép kết hôn
[2].Trách nhiệm của Nhà nước và xã hội trong việc xóa bỏ tập quán lạc hậu
Nhà nước có trách nhiệm vận động nhân dân xóa bỏ những phong tục, tập quán lạc hậu về hôn nhân và gia đình, đồng thời phát huy truyền thống, phong tục, tập quán tốt đẹp thể hiện bản sắc của mỗi dân tộc
[3]. Tục lệ cấm cản con cái kết hôn vì lý do khoảng cách địa lý hoặc trách nhiệm chăm sóc cha mẹ mà không dựa trên sự tự nguyện của người con, có thể được xem là tập quán lạc hậu cần được xóa bỏ vì đã xâm phạm đến quyền tự do cá nhân.Chị H.T.L có quyền được tự do lựa chọn người bạn đời và nơi sinh sống của mình. Chị có thể trình bày với gia đình về các quy định của pháp luật, hoặc tìm kiếm sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương, Hội Phụ nữ hoặc các tổ chức xã hội khác để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.