Xác định Công ty mẹ tối cao của tập đoàn đa quốc gia tại Việt Nam
“Chào Tuvannhanh.com, công ty tôi là một chi nhánh của tập đoàn lớn nước ngoài, có trụ sở tại TP. Hồ Chí Minh. Gần đây, phòng kế toán của công ty mẹ ở nước ngoài có yêu cầu chúng tôi xác định 'Công ty mẹ tối cao của tập đoàn' để phục vụ báo cáo. Tôi không rõ thuật ngữ này có được định nghĩa cụ thể trong luật Việt Nam không và làm thế nào để xác định chính xác, cũng như có những nghĩa vụ báo cáo nào liên quan. Mong được tư vấn.”
Trả lời
Thuật ngữ “Công ty mẹ tối cao của tập đoàn” (Ultimate Parent Entity - UPE) mà anh H.V.A đề cập là một khái niệm quan trọng trong lĩnh vực tài chính và thuế quốc tế, đặc biệt liên quan đến Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia (Country-by-Country Reporting – CbCR) theo khuôn khổ Chống xói mòn cơ sở thuế và chuyển lợi nhuận (BEPS) của OECD.
Khái niệm và tầm quan trọng
Công ty mẹ tối cao của tập đoàn được hiểu là một pháp nhân có quyền sở hữu trực tiếp hoặc gián tiếp đối với một hoặc nhiều pháp nhân khác trong cùng một tập đoàn đa quốc gia, và bản thân pháp nhân này không bị sở hữu bởi bất kỳ pháp nhân nào khác. Đặc điểm then chốt là báo cáo tài chính hợp nhất của công ty này không được hợp nhất vào báo cáo tài chính của bất kỳ pháp nhân nào khác trên toàn cầu. Việc xác định đúng UPE là cực kỳ quan trọng vì đây là đơn vị chịu trách nhiệm chính trong việc lập và nộp Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia (CbCR) cho toàn bộ tập đoàn.
Quy định pháp luật Việt Nam và thực tiễn
Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, các văn bản pháp luật chung như Nghị quyết của Quốc hội
[1] hay Kết luận của Ban Chấp hành Trung ương [2] thường tập trung vào các vấn đề tổ chức nhà nước, chính sách chung. Các quy định chuyên ngành như hướng dẫn về xử lý thuế đối với nhiên liệu trên tàu biển [3] hay kiểm tra chuyên ngành hàng hóa [4] cũng không trực tiếp định nghĩa hay quy định về “Công ty mẹ tối cao của tập đoàn”.Tuy nhiên, mặc dù thuật ngữ này có thể không được định nghĩa một cách tường minh trong các luật doanh nghiệp hay kế toán thông thường của Việt Nam, nhưng các quy định liên quan đến chống chuyển giá và báo cáo CbCR tại Việt Nam (như Nghị định 132/2020/NĐ-CP) đã gián tiếp thừa nhận và yêu cầu các doanh nghiệp xác định UPE của mình. Các công ty con tại Việt Nam thuộc tập đoàn đa quốc gia có nghĩa vụ phải cung cấp thông tin về UPE cho cơ quan thuế Việt Nam, hoặc trong một số trường hợp, phải tự lập và nộp CbCR nếu UPE không thực hiện được nghĩa vụ này tại quốc gia của mình.
Cách xác định và nghĩa vụ báo cáo
Để xác định Công ty mẹ tối cao của tập đoàn, anh H.V.A cần dựa vào cấu trúc sở hữu và kiểm soát của toàn bộ tập đoàn. Pháp nhân nào đứng đầu chuỗi sở hữu, không bị pháp nhân nào khác kiểm soát và lập báo cáo tài chính hợp nhất ở cấp độ cao nhất mà không bị hợp nhất vào đơn vị nào khác, đó chính là UPE. Thông thường, thông tin này sẽ được cung cấp bởi bộ phận tài chính hoặc pháp lý của công ty mẹ nước ngoài.
Sau khi xác định được UPE, công ty của anh tại Việt Nam cần thực hiện các nghĩa vụ báo cáo theo quy định của pháp luật thuế Việt Nam, cụ thể là: * Thông báo cho cơ quan thuế Việt Nam về UPE của tập đoàn và quốc gia nơi UPE nộp CbCR. * Trong một số trường hợp đặc biệt (ví dụ: UPE không nộp CbCR tại quốc gia của mình hoặc quốc gia đó không có thỏa thuận trao đổi thông tin với Việt Nam), công ty tại Việt Nam có thể phải tự lập và nộp CbCR thay cho tập đoàn.