Tình thế cấp thiết và trách nhiệm pháp lý
“Chào luật sư, tôi là tài xế Grab ở Hoàn Kiếm, Hà Nội. Hôm qua, khi đang chở khách trên phố, một em bé bất ngờ lao ra đường. Để tránh đâm vào cháu bé, tôi buộc phải đánh lái gấp và va vào một chiếc xe máy đang đỗ bên đường, gây hư hỏng nhẹ. Tôi có bị xử phạt hay phải bồi thường gì không ạ?”
Trả lời
Chào Anh N.V.H, trường hợp của anh liên quan đến khái niệm tình thế cấp thiết trong pháp luật, một yếu tố quan trọng để xem xét trách nhiệm khi gây ra thiệt hại.
Tình thế cấp thiết là gì?
Theo quy định pháp luật, tình thế cấp thiết được hiểu là tình thế của một cá nhân hoặc tổ chức vì muốn tránh một nguy cơ đang thực tế đe dọa lợi ích của Nhà nước, của tổ chức, quyền, lợi ích chính đáng của bản thân hoặc của người khác mà không còn cách nào khác là phải gây một thiệt hại nhỏ hơn thiệt hại cần ngăn ngừa
[1]. Điều này có nghĩa là, khi đối mặt với một mối nguy hiểm lớn, người thực hiện hành vi buộc phải gây ra một thiệt hại nhỏ hơn để tránh thiệt hại lớn hơn.Trong trường hợp của anh, việc anh N.V.H điều khiển xe tránh em bé đột ngột lao ra đường, dù gây va chạm với xe máy khác, có thể được xem xét là hành vi trong tình thế cấp thiết. Nguy cơ ở đây là tính mạng và sức khỏe của em bé, một thiệt hại lớn hơn rất nhiều so với việc va chạm vào chiếc xe máy đang đỗ.
Điều kiện để được coi là tình thế cấp thiết
Để hành vi được xem là tình thế cấp thiết và được miễn trừ trách nhiệm, cần thỏa mãn các điều kiện sau:
Trách nhiệm pháp lý trong tình thế cấp thiết
Pháp luật quy định rõ rằng, hành vi gây thiệt hại trong tình thế cấp thiết không phải là tội phạm
[1]. Điều này có nghĩa là anh N.V.H sẽ không bị truy cứu trách nhiệm hình sự về hành vi gây thiệt hại cho chiếc xe máy. Tuy nhiên, nếu thiệt hại gây ra rõ ràng vượt quá yêu cầu của tình thế cấp thiết, thì người gây thiệt hại đó vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự [1]. Trong trường hợp của anh, việc va chạm với xe máy đỗ để cứu người là hợp lý và không vượt quá yêu cầu.Về trách nhiệm dân sự, mặc dù không bị coi là tội phạm, người gây thiệt hại trong tình thế cấp thiết vẫn có thể phải bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật dân sự. Tuy nhiên, mức độ bồi thường có thể được xem xét giảm nhẹ hoặc bên có lợi từ hành vi cấp thiết (ở đây là cha mẹ em bé, hoặc chính quyền nếu xem xét lợi ích công cộng) có thể phải gánh chịu một phần hoặc toàn bộ thiệt hại. Các quy định pháp luật khác cũng có thể liên quan đến việc xác định phạm vi điều chỉnh của các hoạt động đầu tư hay an toàn giao thông
[2], [3], [4].Để được bảo vệ tốt nhất, anh N.V.H nên thu thập các bằng chứng liên quan đến vụ việc như hình ảnh, video (nếu có từ camera an ninh), lời khai của nhân chứng, và báo cáo với cơ quan công an địa phương để lập biên bản hiện trường. Điều này sẽ giúp làm rõ tình huống và chứng minh hành vi của anh là trong tình thế cấp thiết.