Tiêm chủng vắc xin: Quy định bắt buộc và tự nguyện
“Chào luật sư, tôi là Mai, đang sống ở quận 7, TP.HCM. Tôi có hai bé nhỏ, một bé 2 tuổi và một bé 5 tuổi. Gần đây có thông tin về một số bệnh truyền nhiễm đang bùng phát ở các tỉnh lân cận, và tôi nghe nói có thể sẽ có đợt tiêm chủng bắt buộc cho trẻ em. Tôi muốn hỏi là liệu nhà nước có quyền bắt buộc con tôi phải tiêm vắc xin không, hay tôi có quyền từ chối nếu không muốn? Tôi làm nội trợ nên cũng không có nhiều thông tin.”
Trả lời
1. Vắc xin và cơ sở pháp lý về phòng, chống bệnh truyền nhiễm
Vắc xin là một chế phẩm sinh học quan trọng, chứa kháng nguyên, được sử dụng với mục đích phòng bệnh bằng cách kích thích cơ thể tạo ra khả năng đáp ứng miễn dịch. Việc phòng, chống bệnh truyền nhiễm là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của nhà nước nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Các quy định về phòng, chống bệnh truyền nhiễm được điều chỉnh bởi các văn bản pháp luật chuyên ngành về y tế
[2]. Cần lưu ý rằng các quy định về đất đai như Luật Đất đai [1] không điều chỉnh các vấn đề liên quan đến y tế hay tiêm chủng.2. Các hình thức tiêm chủng vắc xin theo quy định pháp luật
Theo quy định của pháp luật hiện hành, việc tiêm chủng vắc xin được chia thành hai hình thức chính
[3]:* Tiêm chủng bắt buộc: Đây là việc cá nhân phải tiêm chủng vắc xin, sinh phẩm theo danh mục bệnh được quy định là phải sử dụng vắc xin, sinh phẩm bắt buộc, cũng như trong các trường hợp tiêm chủng chống dịch. Điều này có nghĩa là nếu một loại bệnh được xếp vào danh mục cần tiêm chủng bắt buộc hoặc có dịch bệnh bùng phát cần tiêm chủng chống dịch, thì việc tiêm vắc xin cho loại bệnh đó là yêu cầu bắt buộc. * Tiêm chủng tự nguyện: Là việc cá nhân tự quyết định việc tiêm chủng vắc xin, sinh phẩm không thuộc danh mục tiêm chủng bắt buộc. Đối với các loại vắc xin này, người dân có quyền lựa chọn tiêm hoặc không tiêm.
Đáng chú ý, ngân sách nhà nước sẽ bảo đảm việc tiêm chủng bắt buộc thông qua các hoạt động của Chương trình tiêm chủng mở rộng và tiêm chủng chống dịch
[3]. Bộ Y tế là cơ quan có thẩm quyền quy định danh mục các bệnh phải sử dụng vắc xin, sinh phẩm trong tiêm chủng bắt buộc, cũng như tổ chức các phương thức tiêm chủng khác [3].3. Lời khuyên cho tình huống của chị Mai
Với thông tin về việc bùng phát dịch bệnh và khả năng có đợt tiêm chủng bắt buộc, chị Mai cần theo dõi sát sao các thông báo chính thức từ Bộ Y tế hoặc cơ quan y tế địa phương (Sở Y tế TP.HCM, Trung tâm Y tế quận 7). Nếu bệnh truyền nhiễm mà chị đề cập nằm trong danh mục bệnh phải sử dụng vắc xin, sinh phẩm bắt buộc hoặc có quyết định tiêm chủng chống dịch từ cơ quan có thẩm quyền, thì việc cho các bé tiêm vắc xin sẽ là bắt buộc theo quy định pháp luật
[3]. Trong trường hợp này, chi phí tiêm chủng thường sẽ được nhà nước bảo đảm. Chị Mai không có quyền từ chối việc tiêm chủng nếu đó là tiêm chủng bắt buộc theo quy định để bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là trẻ em. Ngược lại, nếu không phải là bệnh thuộc danh mục bắt buộc hoặc chống dịch, chị có quyền tự quyết định.